Daktyle

Słowo „daktyl” pochodzi od starogreckiego słowa stgr. δάκτυλος dáktylos, dosł. „palec”. W Polsce XVI na daktyle mówiono daty, ‘daktyle, zapożyczając to słowo z języka niemieckiego (z niem. Datteln).

Więcej

Wielu uważa plamę daktylowca za najstarsze uprawne owocowe drzewo na świecie.  Badania archeologiczne wskazują, że daktyle spożywano już 7000 - 8000 lat temu, chociaż nie mamy dowodu na to, że były tak wcześnie uprawiane. Pierwsze wzmianki dotyczące daktyli w kontekście ich uprawy, znajdujemy w Eposie o Gilgameszu, który powstał w drugiej połowie III tys. p.n.e. Już wówczas daktyle i palma daktylowa uznawane były za cenny owoc i drzewo, które otaczane było wyjątkową czcią. Palmy daktylowe pojawiają się także na pieczęciach z tego okresu, czasami otoczone przez zwierzęta, czasami przez bogów i ludzi. Oznacza to, że w Asyrii i później w Grecji było to niewątpliwie święte drzewo.

Daktyle było znane również w starożytnym Egipcie, chociaż nie były obdarzone aż tak wielką czcią, jak w krajach arabskich. Ciekawostką jest fakt, że na starożytnych egipskich hieroglifach oznaczano upływające lata rysunkami palm daktylowych, ponieważ średnio rocznie przyrasta na tym drzewie 12 liści.

Palmy daktylowe  cenione były też w starożytnym Rzymie. Liści z palmy daktylowej używano w triumfalnych procesjach na cześć zwycięstwa. Rzymianie chętnie uprawiali palmy daktylowe w swoich ogrodach perystylowych. Palmy daktylowe pełniły tam jedynie funkcję ozdobną. W klimacie umiarkowanym rośliny te nie wydawały bowiem owoców.

Ponieważ drzewo i jego owoce ma tak wiele zastosowań - od żywności po materiały budowlane - palma daktylowa do tej pory jest uważana za „drzewo życia” na Bliskim Wschodzie i jest narodowym symbolem Arabii Saudyjskiej i Izraela. W kulturze żydowskiej od czasów panowania dynastii Machabeuszy daktylowiec był symbolem triumfu i sprawiedliwości. W Biblii słowo “daktyl” występuje 26 razy i nie tylko w kontekście owocu. Oznacza ono też imię damskie oraz nazwę miejscowości.

Palmy daktylowe zostały przewiezione do Hiszpanii z Afryki Północnej około 800 roku. Hiszpańscy odkrywcy sprowadzili nasiona na Kubę w XVI wieku. Misjonarze zasadzili je w Baja California w 1765 roku. Inne odmiany zostały sprowadzone do Kalifornii na początku XX wieku. 

Na świecie uprawia się ponad 1500 różnych odmian daktyli — rosną one w ciepłych klimatach, takich jak USA (Kalifornia, Arizona, Floryda) i Bliski Wschód.

Światowym liderem w dziedzinie produkcji i uprawy daktyli jest Egipt. Każdego roku kraj ten produkuje około 1 084 529 ton daktyli. Stanowi to nieco ponad 17% światowej produkcji daktyli, ale tylko 3% światowego eksportu. Produkcja daktyli w tym kraju niemal w 90% trafia na rynek lokalny. Największym eksporterem daktyli jest Iran. 

Jak uprawia się  daktyle? 

Palma daktylowa do prawidłowego wzrostu wymaga dużej ilości światła słonecznego i wysokiej temperatury. W ciągu 7 miesięcy sezonu wegetacyjnego potrzebuje co najmniej 100 słonecznych i bardzo ciepłych dni. Z tego właśnie powodu idealne warunki do uprawy palmy daktylowej są w krajach arabskich (m.in. Iran, Egipt, Arabia Saudyjska) oraz w USA w Kalifornii i Arizonie. Te kraje są również największymi producentami i eksporterami tych owoców na cały świat.

Daktylowiec jest rośliną dwupienną, a to oznacza, że wytwarza dwa rodzaje kwiatów — męskie i żeńskie. Palmy daktylowe w warunkach naturalnych są zapylane przez wiatr, ale na współczesnych plantacjach,  w celu maksymalizacji plonów, zapyla się je ręcznie. Ręczne zapylanie jest wykonywane przez wykwalifikowanych robotników lub przy użyciu maszyny wiatrowej.

Dojrzała palma daktylowa osiąga zazwyczaj około 21–23 metrów. Pierwsze owoce daktylowiec wydaje po około 4-6 latach od posadzenia. Dopiero 7-10 letnie rośliny zaczynają przynosić plony komercyjne, które nadają się do sprzedaży i eksportu.

Wyróżnia się cztery  fazy dojrzewania daktyli:

kimi -  gdy owoc ma zieloną  barwę,

khalab - gdy owoc  nabiera koloru żółtego lub czerwono żółtego,

rutab - gdy zaczyna mięknąć wierzchołek owocu,

tamar- gdy owoc jest zupełnie miękki i dojrzały, a jego skórka   jest brązowa. 

Dojrzałe palmy daktylowe w okresie zbiorów mogą produkować (70–140 kg) daktyli. Nie wszystkie dojrzewają w tym samym czasie, więc daktyle zbiera się w kilku etapach. Aby uzyskać owoce o jakości rynkowej, przed dojrzewaniem kiście daktyli są przeglądane i przerzedzone. W ten sposób w kiściach rosną te największe i najlepszej  jakości owoce. Po zebraniu dojrzałe owoce są pakowane. Daktyle, które jeszcze nie osiągnęły pełnej dojrzałości są zabezpieczane i pozostawiane na pewien czas,aby nabrały odpowiedniego koloru i smaku. 

Jakie są rodzaje daktyli? 

Na świecie uprawia się ponad 1500 różnych odmian daktyli - rosną one w ciepłych klimatach, takich jak Kalifornia, Arizona, Floryda i Bliski Wschód. Jednymi z najpopularniejszych są  daktyle Medjool znane z dużych rozmiarów i bogatego smaku. Do najdroższych i zarazem cenniejszych gatunków daktyli należą: Ajwa, Medjool, Deglet Noor, Sukkari i Khalas. 

Daktyle najogólniej dzielimy na: 

  • miękkie - to przeważnie  świeże daktyle, tutaj króluje odmiana Medjool.  Daktyl  Medjool, ze względu na rozmiar,  nazywany jest "królem daktyli". Do innych miękkich odmian należą m.in.: Kimia Mazafatii, Barhi, Ajwa, Hayani, Khadrawy.
  • półtwarde - w tym gronie znajdują się daktyle  suszone np.: Deglet Noor, Sayer, Kabkab, Piarom, Zahedi, Rabby.
  • twarde, np.: Thoory. 

Oto krótka charakterystyka wybranych  gatunków  daktyli,  które uprawiane są na świecie.  

Barhi.

To jedna z najbardziej delikatnych odmian daktyli.Daktyle barhi są żółte i chrupiące. Dojrzały daktyl smakuje jak połączenie karmelu i brązowego cukru. Daktyle barhi mają małe i średnie owoce, o mocnym miąższu i skórce, które zmieniają kolor z bursztynowego na złocisty. Barhi to jedyny gatunek świeżych daktyli sprzedawanych na świecie. Handluje się nimi tylko przez kilka tygodni — po zbiorach w sierpniu. 

Deglet Nour.

Słodki, półtwardy daktyl. Jego nazwa oznacza „daktyl światła”. Deglet Nour uprawia się głównie w Algierii, Libii, Tunezji i Stanach Zjednoczonych i jest główną odmianą eksportową. Deglet Nour charakteryzują sięstosunkowo dużymi owocami, i  skórką,  która zmienia kolor z bursztynowego na ciemnobrązowy w miarę dojrzewania. Daktyle Deglet Noor doskonale nadają się do wypieków. 

Halawi (lub Halawy).

Delikatny daktyl o miodowym smaku. Jego nazwa znaczy „słodki”. Posiada małe lub średnie owoce o jasnobrązowej skórce i delikatnym miąższu. Daktyle Halawi dojrzewają w połowie sezonu i są idealne, jeśli szukasz przekąski, którą możesz zjeść prosto z opakowania. 

Khadrawy (lub Khadra)

Bogaty, nieprzesadnie słodki daktyl, o delikatnym smaku. Daktyle Khadra mają średniej wielkości  owoce o podłużnym kształcie, pomarańczowo-brązowej lub jasnobrązowej skórce i jędrnym miąższu. Uważane są za jeden z gatunków daktyli o najlepszym smaku. Daktyle Khadrawy dojrzewają w połowie sezonu. Szybko tracą świeżość, dlatego powinny być spożywane krótko po zbiorach. 

Medjool (nazywane również daktylami Medjul)

Daktyle te mają miękką skórę i bogaty, pyszny, słodki smak. Daktyle tej odmiany uprawiane są głównie w Maroku, ale również w Stanach Zjednoczonych, Izraelu, Iranie,  Arabii Saudyjskiej i RPA. Medjool mają dużeowoce a ich skórka w miarę dojrzewania zmienia kolor z bursztynowego na czerwonawo-brązowy.

Sayer.

Daktyle Sayer to najczęściej eksportowane daktyle irańskie. Daktyle tego gatunku są średniej wielkości, miękkie i syropowate. Posiadają ciemnopomarańczową lub brązową skórkę. Uprawiane są w prowincji Chuzestan w południowo-zachodnim  Iranie. Daktyle odmiany Sayer są półsuche, co sprzyja ich przechowywaniu. Idealne do bezpośredniego spożycia lub do celów przemysłowych. 

Thoory.

Słodki daktyl o smaku orzechowym. Daktyle te są średnich lub dużych rozmiarów. Owoce są  podłużne i zawierają złotobrązowy miąższ. Nazywane są często daktylami chlebowymi, ponieważ nadają się do pieczenia. 

Zahidi.

Słodki półsuchy daktyl. Ma owoce średniej wielkości o gładkiej, błyszczącej skórce i złocistożółtym, mięsistym miąższu pełnym syropu. Idealny do wypieków.  

Daktyle wartości odżywcze? 

Daktylowce  są bogate w antyoksydanty znane jako polifenole, które zwalczają wolne rodniki wywołujące choroby. Garść daktyli (45 g) zawiera około 131  kalorii, ok. 7 % zalecanego dziennego zapotrzebowania na potas i  10-15 % dziennego zapotrzebowania na błonnik. 

Jakie są korzyści zdrowotne z jedzenia daktyli? 

Codzienne spożywanie daktyli daje wiele korzyści dla organizmu. 

  • daktyle mają pozytywny wpływ na nasz układ sercowo- naczyniowy. Wysoka zawartość potasu w daktylach pozwala na obniżanie ciśnienia krwi. Dzięki regularnemu spożywaniu daktyli poprawia się również nasz profil lipidowy (cholesterol), co ogranicza ryzyko powstawania miażdżycy i zakrzepów;
  • błonnik zawarty w daktylach korzystnie wpływa na nasz metabolizm, przyspiesza perystaltykę jelit i zapobiega zaparciom;
  • daktyle wzmacniają kości i zęby;
  • pomagają w łagodzeniu objawy menopauzy;
  • wspierają odporność organizmu, ponieważ zawierają wiele cennych antyoksydantów;
  • zawierają naturalne salicylany, które działają jak aspiryna: łagodzą ból, pomagają obniżyć gorączkę i zwalczać stany zapalne;
  • daktyle to duża dawka energii, dlatego zalecane są m.in. w diecie sportowców. 

Zastosowanie daktyli w kuchni 

Daktyle mają wszechstronne zastosowanie w kuchni.  Można je wykorzystać: 

  • jako składnik musli lub owsianki. Kilka daktyli wrzuconych do owsianki urozmaici smak i doda cennej energii na resztę dnia.
  • do jedzenia solo. Daktyle można jeść  bezpośrednio z opakowania - gdy  mamy ochotę na coś słodkiego.
  • jako przekąskę w ciągu dnia. Słodkie daktyle  można dodawać do jogurtu i wymieszać z owocami lub innymi bakaliami. Stanowić będą energetyczną i zdrową przekąskę.
  • zamiennik cukru. Syrop z daktyli stanowi doskonałą alternatywę dla cukru białego.;
  • w wersji wytrawnej. Daktyle  można  nadziać farszem (np. szynką czy boczkiem) lub podawać z deską serów.
  • do wypieków. Daktyle ze względu na wysoką zawartość cukru idealnie nadają się do wszelkiego rodzaju wypieków i ciast. 

Daktyle podczas ciąży i laktacji 

Daktyle, ze względu na to, że zawierają wiele cennych składników dla rozwijającego się płodu, są zalecane do spożycia w ciąży i podczas karmienia piersią. Przeciwwskazaniem  do spożywania daktyli jest cukrzyca ciążowa. 

Przeciwwskazania 

  • Daktyli nie powinny jeść osoby chore na cukrzycę,  ponieważ dostarczają dużych ilości cukrów.
  • Po daktyle nie powinny sięgać osoby cierpiące na nieżyt żołądka,  kolkę żołądkową oraz  wzdęcia (daktyle mogą je potęgować).
  • Ponadto daktyli nie powinny spożywać osoby cierpiące na migreny. Owoce te zawierają  tyraminę, która potęguje ból głowy.
Rozumiem

Nasza strona korzysta z plików cookies w celu realizacji usług i zgodnie z Polityką Prywatności. Możesz określić warunki przechowywania lub dostępu do plików cookies w Twojej przeglądarce.