Miód – co to jest, rodzaje, skład i właściwości

Co to jest miód i dlaczego od tysięcy lat znajduje zastosowanie w diecie człowieka? Ten naturalny produkt pszczeli występuje w wielu odmianach różniących się smakiem, kolorem i właściwościami. Poznaj rodzaje miodów, ich charakterystykę oraz najważniejsze informacje o składzie i sposobie powstawania miodu.

Co to jest miód?

Miód to naturalny produkt spożywczy wytwarzany przez pszczoły z nektaru kwiatów lub spadzi zbieranej z drzew. Po przyniesieniu do ula surowiec jest przetwarzany przez pszczoły, wzbogacany o naturalne enzymy, a następnie dojrzewa w plastrach, gdzie stopniowo odparowuje z niego nadmiar wody.

Efektem tego procesu jest gęsty, słodki produkt o charakterystycznym smaku i aromacie. Miód składa się głównie z naturalnych cukrów, przede wszystkim fruktozy i glukozy, ale zawiera również niewielkie ilości składników mineralnych, enzymów oraz innych naturalnie występujących związków.

W zależności od pochodzenia wyróżnia się dwa podstawowe rodzaje miodu: miody nektarowe, powstające z nektaru kwiatów, oraz miody spadziowe, produkowane ze spadzi zbieranej przez pszczoły z drzew liściastych lub iglastych. To właśnie źródło pochodzenia wpływa na smak, kolor, aromat i właściwości poszczególnych odmian miodu.

Skład miodu

Skład miodu, czyli wartości odżywcze, jakie zawiera, zależy od wielu czynników. Należą do nich między innymi: pora roku, warunki środowiskowe (miejsce zbierania), techniki przetwarzania i odmiany nektaru kwiatowego. Podstawowymi składnikami miodu, bez względu czy jest to miód odmianowy czy wielokwiatowy, są woda i cukry owocowe (monosacharydy i disacharydy). Miód zawiera różne witaminy (głównie z grupy B), minerały, a także aminokwasy, inhibinę, białka, przeciwutleniacze fenolowe i mikroelementy.

Składniki odżywcze w miodzie. Zawartość w g/100 g miodu

Pierwiastki chemiczne występujące w miodzie

Jak powstaje miód?

Miód jest wytwarzany ze słodkiego płynu, który produkowany jest przez wiele kwiatów, nazwanego nektarem. Nektar jest przynętą, którą wykorzystują kwiaty do zwabienia pszczół i „dystrybucji” pyłku. W czasie kwitnienia przez całą wiosnę i lato, a także na jesieni pszczoły odwiedzają różne gatunki kwiatów pomagając zapylać je, a przy okazji zbierają słodki nektar i pyłek wysokobiałkowy. Do najczęściej odwiedzanych kwiatów należą m.in. kwiaty jabłoni, mniszka lekarskiego, koniczyny, lawendy, lipy, rozmarynu, wrzosu czy jeżyny, a także innych rośliny, które oferują nektar. Obliczono, że jedna kolonia pszczół licząca 60 000 pszczół w ciągu jednego dnia może odwiedzić aż 50 milionów kwiatów!

Po napełnieniu wola miodowego pszczoła robotnica-zbieraczka wraca do ula i przekazuje nektar kolejnej pszczole robotnicy pracującej w ulu. Po odbiorze nektaru robotnica przeżuwa go wielokrotnie wysuwający chowając języczek oblepiony nektarem. W ten sposób nektar zostaje odparowany z wody, a cała mieszanina gęstnieje. Dodatkowo w trakcie tego procesu do nektaru zostają dodane cenne enzymy trawienne pszczoły, które później wzbogacają skład miodu. Wstępnie przetworzony nakrop (niedojrzały miód) zostaje umieszczony w komórkach w kształcie sześciokąta, które zostają zasklepione, aby odciąć dopływ powietrza.
W miodzie zasklepionym w komórkach dochodzi do istotnych zmian chemicznych. Pod wpływem enzymów następuje rozkład dwucukru sacharozy na glukozę i fruktozę. Z organizmu pszczół do miodu dostaje się również substancja bakteriostatyczna.
W ten sposób powstały miód może już zostać zebrany. Doświadczeni pszczelarze doskonale wiedzą, ile miodu mogą zabrać z każdego ula, aby obyło się bez szkody na pszczelej rodzinie.
Pszczelarz wyciąga plastry miodu z ula i wkłada je do specjalnej miodarki, w której z plastrów miodu wyciągany jest cenny miód.

Kolor i smak miodu

Kolor miodu może być bardzo zróżnicowany i zależy od surowca. Może przybierać barwy od przejrzystej po ciemnobrązową.
Popularne miody jak wielokwiatowy, lipowy czy akacjowy, zazwyczaj mają barwę bursztynową i półprzezroczystą konsystencję. Miód rzepakowy ma barwę kremowo białą, a miód pochodzący z wrzosów ma odcień czerwonawy.

Smak miodu podobnie jak jego barwa w dużej mierze zależy od surowca, z jakiego został wytworzony. Zasadniczo miody, które mają jaśniejsze kolory, cechują się łagodniejszym smakiem, natomiast te o ciemniejszej barwie są bardziej wyraziste i ostre.

Rodzaje miodu

Istnieje wiele rodzajów miodu, które zależą od gatunków kwiatów, jakie odwiedzane są przez pszczoły. Smak, kolor, konsystencja miodu i jego właściwości zależne są od roślin, z jakich pszczoły zbierały nektar, spadź i pyłek kwiatowy. Miody, które w większości zbierane były z jednego gatunku kwiatów nazywane są miodami odmianowymi. Należą do nich takie miody jak miód rzepakowy, lipowy czy akacjowy. Miody, w których surowiec pozyskiwany był z różnych gatunków kwiatów nazywane są po prostu wielkokwiatowymi.

Z uwagi na surowiec, jaki został wykorzystane do produkcji, możemy podzielić miody na:

• spadziowe,
• nektarowe (kwiatowe),
• mieszane (nektarowo-spadziowe i spadziowo-nektarowe).

Popularnej gatunki miodów w Polsce

Miody nektarowe

Miody nektarowe powstają z nektaru kwiatów roślin miododajnych. Różnią się kolorem, smakiem, aromatem, tempem krystalizacji oraz właściwościami. Do najpopularniejszych miodów nektarowych należą miód akacjowy, lipowy, gryczany, rzepakowy, wrzosowy, wielokwiatowy, faceliowy i leśny.

Miód akacjowy

Miód akacjowy powstaje z nektaru robinii akacjowej. Jest jednym z najjaśniejszych miodów, ma bardzo delikatny, słodki smak i długo pozostaje płynny. Często wybierany jest przez osoby szukające łagodnego miodu do codziennego stosowania, dla dzieci oraz jako naturalny zamiennik cukru.

Miód akacjowy: właściwości i wartości odżywcze — najniższy IG, dietetyczny

Miód faceliowy

Miód lipowy powstaje z nektaru kwiatów lipy. Ma intensywny aromat, słodki smak z lekko pikantną nutą i jest szczególnie ceniony w okresie jesienno-zimowym. Często wybiera się go przy przeziębieniu, kaszlu, bólu gardła oraz dla wsparcia odporności.

Pełny opis: miód faceliowy – właściwości i zastosowanie

Przeczytaj więcej na temat: właściwości miodu faceliowego

Miód koniczynowy

Powstaje z nektaru kwiatów koniczyny białej i czerwonej. Przed krystalizacją ma jasnożółtą barwę (koniczyna biała) lub wpadającą w lekki odcień łososiowy (koniczyna czerwona). Jego smak zależny jest od rodzaju koniczyny, z jakiej powstaje. Miód z koniczyny białej jest delikatnie słodki, a z koniczyny czerwonej – kwaskowaty.

Miód nostrzykowy

Wytwarzany jest przez pszczoły z nostrzyka białego (Melilotus albus) – dziko rosnącej rośliny polnej. Wyróżnia się charakterystycznym, unikalnym profilem smakowym, który łączy słodkie i kwaśne nuty z wanilią. Ma żółtą, bursztynową barwę, a po krystalizacji staje się jasnożółty.

• obniża ciśnienie tętnicze krwi. (kumaryna);
• ma działanie uspokajająco i nasennie;
• wzmacnia odporność, zmniejsza ryzyko infekcji i łagodzi objawy przeziębienia.

Miód leśny

Nektar do produkcji tego miodu zbierany jest z kwiatów rosnących na dzikich leśnych polanach jak malina, lipa, rumianek, dzika róża i inne zioła. Wyróżnia się intensywnym bursztynowym kolorem, który po krystalizacji przechodzi w jasnożółty. Zaskakuje ostrym i nieco gorzkawym smakiem.

Przeczytaj więcej na temat: właściwości miodu leśnego.

Miód lipowy

Jest odmianą miodu, która produkowana jest przez pszczoły z nektaru kwiatów lipy zwanej tilią. Zazwyczaj jego barwa jest jasnożółta, bursztynowa lub oliwkowa. Na tle innych miodów wyróżnia się charakterystycznym smakiem, który jest słodki, intensywny z pikantnymi i kwaskowatymi nutami, czasem nawet z lekką goryczką.

Dowiedz się więcej o właściwościach miodu lipowego.

Miód gryczany

Miód gryczany ma ciemną barwę, intensywny aromat i wyrazisty, lekko ostry smak. Jest jednym z najbardziej charakterystycznych miodów nektarowych. Ze względu na zawartość rutyny i przeciwutleniaczy często polecany jest osobom dbającym o układ krążenia.

Poznaj więcej: właściwości miodu gryczanego

Miód rzepakowy

Miód rzepakowy jest bardzo jasny, a po krystalizacji przyjmuje kremową, niemal białą barwę. Krystalizuje wyjątkowo szybko i ma łagodny, lekko kwiatowy smak. Często wybierany jest jako miód do codziennego stosowania oraz do słodzenia napojów i potraw.

Poznaj więcej zalet miodu rzepakowego

Miód mniszkowy

Surowcem do jego produkcji jest popularny kwiat polny mniszek lekarski, czyli mlecz. Nazywany jest również miodem majowym z uwagi okres kwitnienia mleczy. Pomimo popularności mlecza sam miód jest bardzo trudno dostępny. Przybiera kolory od jasnożółtego po intensywnie pomarańczowego. Ulega szybkiej krystalizacji. Miód mniszkowy wyróżnia się mocną słodyczą, a przez wielu uważany jest za jeden z najsłodszych miodów niekiedy. Wyczuwalna jest w nim nuta mniszka lekarskiego.

Miód wrzosowy

Wrzos zwyczajny (Calluna vulgaris Hull), z którego pozyskiwany jest miód wrzosowy, kwitnie dopiero późnym latem, dlatego miód pojawia się najpóźniej na półkach sklepowych. Miód ma charakterystyczną czerwono-bursztynową barwę. Po krystalizacji przybiera galaretowatą konsystencję i pomarańczowy lub ciemnobrunatny kolor. Smak miodu wrzosowego jest specyficzny, mało słodki przyjemny, ale z nutą goryczy. Wyczuwalny jest również w nim intensywny zapach wrzosu.

Poznaj więcej cennych właściwości miodu wrzosowego

Miód wielokwiatowy

Miód wielokwiatowy powstaje z nektaru wielu różnych roślin. Jego smak, kolor i aromat zależą od pory roku oraz miejsca zbioru. Miód wiosenny jest zwykle jaśniejszy i łagodniejszy, a letni ciemniejszy i bardziej wyrazisty.

Przeczytaj więcej do prozdrowotnych właściwościach miodu wielokwiatowego

Miody spadziowe

Miód spadziowy

Miód spadziowy wytwarzany jest ze spadzi, czyli rosy miodowej. To słodka, lepka ciecz, która pojawia się n

Miód spadziowy powstaje nie z nektaru kwiatów, lecz ze spadzi, czyli słodkiej wydzieliny pojawiającej się na liściach i igłach drzew. W zależności od pochodzenia wyróżnia się miody spadziowe iglaste i liściaste, które różnią się kolorem, aromatem oraz smakiem.

Miód spadziowy jest zwykle ciemniejszy od większości miodów nektarowych i wyróżnia się wyrazistym, żywicznym lub lekko korzennym aromatem. Ze względu na wysoką zawartość składników mineralnych należy do najbardziej cenionych odmian miodu.

Poznaj właściwości miodu spadziowego i dowiedz się więcej o różnicach między miodem nektarowym o spadziowym.

Miody nektarowo-spadziowe

Miody nektarowo-spadziowe powstają z połączenia nektaru kwiatowego i spadzi. Łączą cechy obu grup miodów – delikatniejszy smak miodów nektarowych oraz bogaty skład charakterystyczny dla miodów spadziowych. Ich kolor, aromat i właściwości zależą od proporcji nektaru i spadzi oraz regionu pozyskania.

Właściwości miodu

Zdecydowanie tak. Spożywanie różnych odmian miodu korzystnie wpływa na wiele aspektów funkcjonowania naszego organizmu. Bez względu na to, jaki miód będziemy spożywać, zawsze odbije się to z korzyścią na naszym zdrowiu. Istnieją jednak rodzaje miodów, które bardziej pomagają przy określonych schorzeniach np. polecane są do spożywania przy refluksie, problemach żołądkowo jelitowych lub przeziębieniach czy dla wzmocnienia odporności.

Działanie przeciwdrobnoustrojowe, przeciwwirusowe

Udowodniono, że składniki zawarte w miodzie, szczególnie nektarowym, mogą hamować rozwój mikroorganizmów i grzybów. Miód ma działanie antybakteryjne i bakteriobójcze. Spożywanie miodu może hamować rozwój niektórych bakterii chorobotwórczych np. różyczki. [2]

Działanie przeciwutleniające

Miód ma właściwości antyoksydacyjne, co oznacza, że składniki w nim zawarte minimalizują stres oksydacyjny wynikający z działania wolnych rodników. A to z kolei przekłada się na zmniejszenie ryzyka rozwoju w organizmie chorób przewlekłych. W miodzie znajduje się stosunkowo duże stężenia fenoli, flawonoidów i karotenoidów, które mają znaczne zdolności antyoksydacyjne. Działania antyoksydacyjne miodu w duże mierze zależy od pochodzenia nektaru kwiatowego. Potwierdzono korelację między kolorem miodu a zawartością przeciwutleniaczy. Okazuje się, że miody ciemniejsze zawierają więcej przeciwutleniaczy niż jaśniejsze.

Działanie antymutagenne i przeciwnowotworowe

Badania prowadzone na zwierzętach z wykorzystaniem różnych gatunkach miodu wykazały jednoznacznie, że składniki w nim zawarte mogą mieć działanie antymutagenne. [3] Miód stymuluje układ odpornościowy, przez co spożywanie miodu może być może wspierać działania profilaktyczne, w tym zapobiegać nowotworom i przerzutom nowotworowym.

Działanie przeciwzapalne

Spożycie miodu zmniejszy stan zapalny w występujących przy wielu infekcja i chorobach przewlekłych co udowodniono w wielu badaniach prowadzonych z udziałem ludzi i zwierząt. [4]

Na co pomaga miód?

Miód od wieków jest wykorzystywany nie tylko jako naturalny słodzik, ale również jako element tradycyjnej diety wspierającej organizm. Zawiera naturalne cukry, przeciwutleniacze, enzymy oraz niewielkie ilości składników mineralnych. Badania wskazują, że regularne spożywanie miodu może korzystnie wpływać na niektóre aspekty zdrowia, szczególnie jako część zróżnicowanej diety i zdrowego stylu życia.

Zdrowie serca i układu krążenia

Miód zawiera związki o właściwościach antyoksydacyjnych, które pomagają chronić komórki przed stresem oksydacyjnym. Niektóre badania sugerują, że jego regularne spożywanie może wspierać utrzymanie prawidłowego profilu lipidowego oraz zdrowia układu sercowo-naczyniowego.

Warto jednak pamiętać, że miód nie zastępuje leczenia ani zdrowych nawyków, takich jak aktywność fizyczna, odpowiednia dieta czy kontrola masy ciała [5].

Wsparcie podczas infekcji dróg oddechowych

Jednym z najczęściej wymienianych zastosowań miodu jest łagodzenie objawów infekcji górnych dróg oddechowych. Miód może pomagać zmniejszać podrażnienie gardła oraz łagodzić kaszel, dlatego często dodawany jest do herbaty i domowych naparów.

Z tego powodu jest chętnie stosowany w okresie jesienno-zimowym jako naturalny element codziennej diety.

Miód a układ pokarmowy

Miód może być dobrze tolerowany przez wiele osób i stanowić łagodny dodatek do codziennego jadłospisu. Niektóre badania wskazują, że może wspierać równowagę mikroflory jelitowej oraz pomagać łagodzić niektóre dolegliwości trawienne.

W medycynie ludowej miód od dawna wykorzystywano przy zgadze, uczuciu ciężkości po posiłkach czy podrażnieniach przewodu pokarmowego. Nie powinien jednak zastępować konsultacji lekarskiej w przypadku przewlekłych dolegliwości.

Zdrowie jamy ustnej

Wpływ miodu na zdrowie zębów i dziąseł jest przedmiotem badań. Z jednej strony zawiera naturalne cukry, które mogą sprzyjać rozwojowi próchnicy przy niewłaściwej higienie jamy ustnej. Z drugiej strony niektóre odmiany, szczególnie miód manuka, wykazują właściwości antybakteryjne i są badane pod kątem wpływu na ograniczanie rozwoju płytki nazębnej.

Dlatego po spożyciu miodu warto pamiętać o prawidłowej higienie jamy ustnej.

Miód a układ nerwowy

Miód dostarcza łatwo przyswajalnych węglowodanów, które stanowią źródło energii dla organizmu. Wiele osób chętnie sięga po niego wieczorem jako dodatek do ciepłego mleka lub naparu.

Badania sugerują, że dieta bogata w naturalne produkty zawierające przeciwutleniacze może wspierać prawidłowe funkcjonowanie układu nerwowego. Miód może być jednym z elementów takiego sposobu żywienia, jednak nie należy traktować go jako środka leczniczego.

Jak poznać prawdziwy miód?

Miód należy do produktów, które często są fałszowane. Warto podkreślić, że dotyczy to przede wszystkim miodów importowanych z nieznanych źródeł. W przypadku miodów krajowych, produkowanych w Polsce prawdopodobieństwo zakupu fałszywego miodu jest znacznie mniejsze.

Najczęściej praktyki nieuczciwych producentów polegają na różnego typu zabiegach zmieniających skład miodu. Do miodu dodawany jest między innymi syrop fruktozowo- glukozowy czy cukier. Z tego względu tak ważna jest umiejętność odróżnienia miodu prawdziwego od fałszywego. Jednym z najprostszych markerów prawdziwego miodu jest jego krystalizacja. Miód fałszywy nie krystalizuje się w odróżnieniu do tego prawdziwego.

Jak jeszcze poznać prawdziwy miód? Więcej na ten temat przeczytasz w tekście: Jak poznać prawdziwy miód?

Jak przechowywać miód?

Prawidłowe przechowywanie miodu jest bardzo ważne w kontekście jego działania zdrowotnego. Nieodpowiednio przechowywany lub przegrzany miód straci wszystkie swoje właściwości prozdrowotne. Miód powinien być trzymany w oryginalnym opakowaniu, czyli w słoiku. W suchym i ciemnym miejscu. Możliwe jest również przechowywanie miodu w lodówce. Poznaj wszystkie sposoby prawidłowego przechowywania miodu w tekście: Jak przechowywać miód?

Jak przygotowywać miód?

Często robisz herbatę z miodem? Musisz pamiętać o tym, aby temperatura wody nie przekraczała 40 stopni, bo wówczas miód straci wszystkie swoje właściwości, a herbata z miodem nie będzie miała swojego prozdrowotnego działania. Aby miód był zdrowy, musi być przygotowany w odpowiedni sposób. Dowiedz się, jak przygotowywać miód, aby nie stracił swoich cennych właściwości.