Kurkuma – właściwości, działanie i zastosowanie

Kurkuma to jedna z najlepiej przebadanych przypraw na świecie. Najcenniejszym składnikiem jest kurkumina, której przypisuje się działanie przeciwzapalne i antyoksydacyjne. Sprawdź, jakie właściwości ma kurkuma, na co pomaga, jak ją stosować oraz dlaczego warto łączyć ją z pieprzem

Co to jest kurkuma?

Kurkuma to przyprawa, która coraz chętniej stosowana jest w polskiej kuchni. W wersji mielonej, ma postać proszku o żółtym zabarwieniu. Wyróżnia się ciepłym, piżmowym, lekko pieprznym i bardzo aromatyczny smakiem z nutą goryczki.
Kurkuma pozyskiwana jest korzenia rośliny z Curcuma longa. Ta kłączowa wieloletnia roślina zielna z tropikalnej Azji Południowej znana też jako ostryż Zohary, kurkuma długa, ostryż indyjskim, czy szafran indyjskim należy do rodziny Zingiberaceae, tej samej co imbir i kardamon.
Kłącza, z których produkowana jest kurkuma, dojrzewają pod liśćmi w ziemi. Mają podłużny bulwiasty kształt z lekko prążkowaną skórką. Ich kolor jest żółtawo-brązowy z pomarańczowym wnętrzem. Po wysuszeniu kłącza kurkumy można zmielić na żółty proszek.

Na co pomaga kurkuma?

Kurkuma od wieków wykorzystywana jest zarówno jako przyprawa, jak i składnik tradycyjnych systemów żywienia. Za większość jej właściwości odpowiada kurkumina – naturalny związek zaliczany do polifenoli, który jest intensywnie badany pod kątem wpływu na zdrowie. Obecnie kurkuma najczęściej stosowana jest jako element zdrowej diety wspierającej organizm na wielu poziomach.

Kurkuma najczęściej stosowana jest jako naturalne wsparcie:

• przy stanach zapalnych,
• dla układu pokarmowego,
• podczas niestrawności,
• dla stawów,
• jako źródło przeciwutleniaczy,
• wspomagająco dla serca i mózgu.

Poniżej znajdziesz szczegółowe informacje dotyczące właściwości kurkumy oraz wyników badań naukowych dotyczących jej wpływu na organizm.

Co zawiera kurkuma? Przyjrzyjmy się jej składowi.

Kurkuma mielona zawiera wiele cennych składników odżywczych. Z samej rośliny wyizolowano ponad 100 komponentów. Głównym składnikiem korzenia jest olejek eteryczny zawierający kameron, a w kurkumie znajdują się inne barwniki zwane kurkuminoidami. Oczywiście zawartość składników zmienia się w zależności od tego, z jaką formą kurkumy mamy do czynienia – świeżym korzeniem, suszonym czy kurkumą w proszku.

W 100 g tej przyprawy znajduje się 67 g węglowodanów, 9 g białka oraz 3 g tłuszczu. Jej zaletą jest stosunkowo duża zawartość błonnika pokarmowego, bo aż 22,7g. W składzie kurkumy znajdują się witaminy i minerały takie jak wapń, żelazo czy magnez a także dość sporo witaminy z grupy B.

Jakie właściwości ma kurkuma?

Najcenniejszym składnikiem zawartym w kłączu kurkumy jest kurkumina – naturalny związek o silnych właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych. To właśnie kurkuminie kurkuma zawdzięcza swoją popularność oraz większość badanych właściwości prozdrowotnych.

Badania prowadzone od wielu lat wskazują, że kurkumina może korzystnie wpływać na funkcjonowanie organizmu. Wiele z tych badań dotyczy jednak oczyszczonej kurkuminy lub jej ekstraktów, dlatego nie wszystkie wyniki można bezpośrednio odnieść do kurkumy stosowanej jako przyprawa.

Działa przeciwzapalnie

Kurkumina wykazuje właściwości przeciwzapalne. Badania wskazują, że może wpływać na aktywność substancji biorących udział w rozwoju stanu zapalnego na poziomie komórkowym.

Z tego względu kurkumina jest badana pod kątem wspomagania leczenia chorób przebiegających z przewlekłym stanem zapalnym, między innymi schorzeń stawów. Niektóre badania sugerują, że jej regularne stosowanie może łagodzić objawy choroby zwyrodnieniowej stawów, jednak nie zastępuje leczenia zaleconego przez lekarza.

Działa antyoksydacyjnie

Kurkumina jest silnym przeciwutleniaczem, który pomaga neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za stres oksydacyjny. Badania wskazują również, że może wspierać aktywność naturalnych enzymów antyoksydacyjnych organizmu, wzmacniając jego ochronę przed uszkodzeniami komórek.

Wspiera pracę mózgu

Badania sugerują, że kurkumina może wpływać na zwiększenie poziomu czynnika BDNF – białka uczestniczącego w powstawaniu nowych połączeń nerwowych. Z tego względu analizowany jest jej potencjalny wpływ na pamięć, koncentrację oraz funkcje poznawcze.

Choć wyniki badań są obiecujące, nadal potrzebne są dalsze badania kliniczne potwierdzające skuteczność kurkuminy w zapobieganiu chorobom neurodegeneracyjnym.

Korzystnie wpływa na układ pokarmowy

Kurkuma od dawna wykorzystywana jest jako przyprawa wspomagająca trawienie. Może pobudzać wydzielanie żółci oraz wspierać prawidłową pracę układu pokarmowego. Badania analizują również jej potencjalny wpływ na dolegliwości, takie jak niestrawność, wzdęcia, zespół jelita drażliwego czy nieswoiste choroby zapalne jelit, jednak obecnie nie ma wystarczających dowodów, aby traktować ją jako metodę leczenia tych schorzeń.

Może wspierać zdrowie serca i układu krążenia

Niektóre badania wskazują, że kurkumina może korzystnie wpływać na funkcjonowanie śródbłonka naczyń krwionośnych, który odgrywa ważną rolę w regulacji ciśnienia tętniczego i przepływu krwi.

Analizowany jest również jej wpływ na poziom cholesterolu oraz markery stanu zapalnego związane z chorobami układu sercowo-naczyniowego. Dotychczasowe wyniki są obiecujące, jednak wymagają dalszego potwierdzenia.

Choroba Alzheimera

Wpływ kurkuminy na chorobę Alzheimera jest przedmiotem licznych badań. Ze względu na właściwości przeciwutleniające i przeciwzapalne naukowcy analizują jej potencjalny wpływ na procesy związane z rozwojem tej choroby.

Obecnie nie ma jednak wystarczających dowodów, aby potwierdzić, że kurkuma zapobiega lub leczy chorobę Alzheimera. Często przywoływana obserwacja dotycząca niższej częstości występowania tej choroby w Indiach nie pozwala na wyciąganie jednoznacznych wniosków, ponieważ wpływ na nią ma wiele czynników, w tym dieta, styl życia i uwarunkowania genetyczne.

Kurkuma a nowotwory

Kurkumina jest również intensywnie badana pod kątem potencjalnego wpływu na rozwój nowotworów. Badania laboratoryjne i na zwierzętach sugerują, że może oddziaływać na procesy związane z namnażaniem komórek nowotworowych, tworzeniem nowych naczyń krwionośnych oraz stanem zapalnym.

Dotychczas nie ma jednak wystarczających dowodów klinicznych potwierdzających, że kurkuma lub kurkumina mogą leczyć nowotwory lub zastępować standardowe metody terapii. Obecnie są one traktowane jako przedmiot badań, a nie potwierdzona metoda leczenia.

Jak stosować kurkumę w kuchni?

Kurkuma, to nie tylko zdrowa, ale również bardzo aromatyczna przyprawa, która stanowi praktycznie podstawę kuchnie indyjskiej i składnik popularnego curry. Kurkuma w proszku jest też popularną przyprawą w kuchniach azjatyckich, a także arabskiej. Kurkumę można stosować praktycznie we wszystkim pikantnych potrawach. Doda nie tylko wyjątkowego smaku, ale również zabarwi potrawę na charakterystyczny, żółtawy odcień.

• Dodaj szczyptę kurkumy do jajecznicy, frittaty lub jajecznicy z tofu.
• Wrzuć do pieczonych warzyw. Kurkuma dobrze komponuje się z kalafiorami, ziemniakami i warzywami korzeniowymi.
• Spróbuj z zielenią. Posyp kurkumę smażoną lub wędzoną zieleniną, taką jak jarmuż, kapusta.
• Dodaj do ryżu. Odrobina kurkumy nada kolor i łagodny smak zwykłemu ryżowi lub bardziej wyszukanemu pilawowi.
• Przypraw nią zupy i sosy. Miska zupy jarzynowej jest jeszcze bardziej rozgrzewająca, gdy jest zabarwiona złotą kurkumą.
• Zmiksuj ją w smoothie i koktajlach. Mielona kurkuma nadaje wyjątkowego smaku koktajlach zmiksowanych owocami czy warzywami.
• Przygotowuj w herbacie. Parz kurkumę z mlekiem kokosowym i miodem, a uzyskasz wyjątkowo aromatyczny i rozgrzewający napój.

Stosowanie kurkumy w celach zdrowotnych

• Połącz ją z pieprzem lub tłuszczem, aby kurkuma była biodostępna (czyli lepiej przyswajalna przez organizm)
• Ewentualnie połącz ją z inną przyprawą, aby wzmocnić jej działanie (np. imbir ze względu na działanie przeciwzapalne)
• Zalecane dawkowanie do posiłków to od 1,5 g do 3 g lub od 1/2 do 1 łyżeczki dziennie.

Czy kurkuma ma skutki uboczne?

Kurkuma spożywana w rozsądnych ilościach, dodawana do ryżu czy zup nie powinna wywoływać żadnych skutków ubocznych. Oczywiście problemy mogą się pojawić, gdy przesadzimy z dawkami. Kurkuma ma naturalne właściwości antykoagulacyjne (lub rozrzedzające krew). Związki występujące w kurkumie mogą również obniżać poziom cukru we krwi, a także mogą zakłócać wchłanianie żelaza. U niektórych osób, które spożywają zbyt dużo kurkumy, mogą wystąpić rozstrój żołądka, nudności, zawroty głowy lub biegunka.

Kiedy nie wolno brać kurkumy?

Kurkuma nie jest zalecana osobom z niedrożnością dróg żółciowych, kamicą żółciową oraz uczuleniem na kurkumę lub rośliny z rodziny imbirowatych. Ostrożność powinny zachować również osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, przeciwcukrzycowe oraz przygotowujące się do zabiegów chirurgicznych. W takich przypadkach warto skonsultować suplementację z lekarzem.

Z czym nie wolno łączyć kurkumy?

Kurkumy nie należy łączyć bez konsultacji z lekarzem z lekami przeciwzakrzepowymi (np. warfaryną), lekami przeciwpłytkowymi oraz niektórymi lekami obniżającymi poziom cukru we krwi. Kurkumina może nasilać ich działanie. Ostrożność należy zachować także podczas stosowania suplementów zawierających duże ilości żelaza, ponieważ kurkuma może ograniczać jego wchłanianie.