Goździki – właściwości, zastosowanie, przeciwwskazania. Na co pomagają?

Goździki to jedna z najbardziej aromatycznych przypraw świata, ceniona nie tylko za intensywny smak, ale również za liczne właściwości zdrowotne. Zawierają eugenol – naturalny związek o działaniu przeciwbakteryjnym, przeciwzapalnym i przeciwutleniającym. Sprawdź, na co pomagają goździki, jak je stosować, jak zaparzyć napar z goździków oraz kto powinien zachować ostrożność podczas ich spożywania.

Czym są goździki?

Goździki to przyprawa, która mimo zbieżności nazw, nie ma nic wspólnego z odmianą popularnych kwiatów ogrodowych. Ciemnobrązowy goździk to w istocie wysuszony pączek kwiatu z drzewa Syzygium aromaticum z rodziny Myrtaceae.
To wiecznie zielona roślina, która występują głównie w klimacie tropikalnym i subtropikalnym. Prawdopodobnie pochodzi z Moluków, dawniej znanych jako Wyspy Korzenne Indonezji.

Goździki są stosowane w krajach azjatyckich od 2000 lat. Ze źródeł historyczny dowiadujemy się, że już w starożytnych Chinach stosowane były do odświeżania oddechu. Używali ich głównie chińscy dworzanie. Trzymali je w ustach, aby odświeżyć oddech podczas zwracania się do cesarza. W Europie goździki pojawiły się już prawdopodobnie w VI wieku za sprawą arabskich kupców. Nie weszły one do powszechnego użytku aż do średniowiecza, kiedy ich ostry smak służył do maskowania smaku słabo konserwowanych potraw. W XIII i XIV wieku goździki były bardzo cenną przyprawą, dlatego kontrolę nad wyspami Makuku chciało objąć wiele krajów.
Dziś goździki są bardzo ważną uprawą handlową na całym świecie. Uprawiana są głównie w Indonezji i Zanzibarze, a także w Indiach Zachodnich, Sri Lance, Madagaskarze, Indiach, Pembie i Brazylii.

Jakie właściwości mają goździki?

Przyprawa goździki oprócz wyrazistego smaku i intensywnego aromatu dostarczają również wiele cennych składników odżywczych. W przyprawie tej znajdują się minerały takie jak potas, wapń, sód i magnez, a także witamina E, kwas foliowy, niacyna i fosfor. Najcenniejsze są jednak bioaktywne związki – flawonoidy, heksan, chlorek metylenu, etanol, tymol, benzen i najbardziej znany eugenol. Mają one właściwości przeciwutleniające, hepatoprotekcyjne, przeciwbakteryjne i przeciwzapalne.

Działają przeciwzapalnie

Jednym ze składników zawartych w goździkach jest eugenol. Eugenol ma właściwości przeciwzapalne, przeciwbólowe oraz antybakteryjne. Z tego powodu przyprawa ta bardzo często polecana jest jako jeden z naturalnych środków łagodzących ból zęba czy zalecana do żucia w przypadku bolącego gardła. Wystarczy kilka goździków wziąć do ust i rozgryźć w miejscu, w którym odczuwamy ból. W ten sposób dojdzie do uwolnienia eugenolu i złagodzenia dolegliwości bólowych.

Zawierają wiele przeciwutleniaczy

Goździki są bogate w przeciwutleniacze, czyli związki zmniejszające stres oksydacyjny, który może przyczyniać się do rozwoju chorób przewlekłych. Eugenol również działa jak naturalny przeciwutleniacz. Jak wynika z badań, eugenol zatrzymuje uszkodzenia oksydacyjne pięć razy skuteczniej niż witamina E.

Wspierają pracę wątroby

Goździki przyprawa zawierają duże ilości przeciwutleniaczy, które są idealne do ochrony narządów przed działaniem wolnych rodników, zwłaszcza wątroby. Szczególny udział ma w tym wspominany już eugenol. Badania wykonane na zwierzętach potwierdziły, że pomaga od odwrócić stan zapalny wątroby, a także objawy marskości lub bliznowacenia wątroby

Wspomagają w walce z cukrzycą

Ekstrakty z goździków mają działanie zbliżone do insuliny i pomagają w kontrolowaniu poziomu cukru we krwi. Goździki i związek w niej zawarty nigerycyna zwiększają wchłanianie cukru z krwi do komórek, wydzielanie insuliny i poprawiają w ten sposób funkcję komórek wytwarzających insulinę

Zapewniają zdrowe kości

Badania na zwierzętach pokazują, że ekstrakt z goździków i mangan mogą pomóc zwiększyć gęstość mineralną kości, a także zwiększaniu wytrzymałości kości na rozciąganie w przypadku osteoporozy. Potrzeba jednak więcej badań, aby potwierdzić skuteczność tych odkryć.

Goździki na gardło – czy pomagają?

Goździki od dawna stosowane są jako domowy sposób na ból gardła i chrypkę. Zawierają eugenol – naturalny związek o właściwościach przeciwbakteryjnych, przeciwzapalnych oraz miejscowo znieczulających. To właśnie on odpowiada za charakterystyczny aromat goździków i uczucie lekkiego drętwienia w jamie ustnej.

Żucie goździków może przynieść krótkotrwałą ulgę przy podrażnionym gardle, zmniejszyć uczucie drapania oraz odświeżyć oddech. Nie zastępuje jednak leczenia infekcji ani konsultacji z lekarzem, jeśli objawy utrzymują się przez dłuższy czas lub są nasilone.

Najczęściej zaleca się żucie 1–2 całych goździków, aż uwolnią aromatyczne olejki eteryczne. Po zakończeniu można je wypluć lub połknąć. Goździki warto stosować doraźnie, zwłaszcza przy pierwszych objawach podrażnienia gardła.

Osoby uczulone na goździki lub olejek goździkowy powinny zrezygnować z tej metody. Ostrożność powinny zachować również osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe, ponieważ eugenol może wpływać na proces krzepnięcia krwi.

Jak długo żuć goździki?

Najczęściej wystarczy żuć 1–2 całe goździki przez około 5–10 minut, aby stopniowo uwolnić eugenol – naturalny składnik odpowiedzialny za ich charakterystyczny aromat oraz miejscowe działanie. W tym czasie warto powoli rozgryzać goździki i pozwolić, aby uwalniające się olejki eteryczne miały kontakt z błoną śluzową jamy ustnej i gardła.

Jak stosować goździki w kuchni?

Goździki to bardzo wyrazista i aromatyczna przyprawa, która charakteryzuje się subtelnym, słodki smakiem z lekką nutę goryczy i cierpkości. Często stosowana jest w połączeniu z innymi przyprawami takimi jak cynamon cejloński, gałka muszkatołowa cała i ziele angielskie. Ze względu na ich wyjątkowo mocny smak i aromat goździki są używane oszczędnie w większości potraw. Dodane w odpowiedniej ilości stanowią przyjemne uzupełnienie innych przypraw i dobrze komponują się ze słodkimi i pikantnymi smakami.

Goździki są jedną z podstawowych przypraw kuchni azjatyckiej. Pojawiają się jako składnik w mieszankach przypraw do przecierania mięsa i marynat, w tym w popularnej garam masala. To jedna z wielu przypraw używanych do produkcji wietnamskiego pho.

Goździki są kluczowym składnikiem indyjskich mieszanek — garam masala: skład, właściwości i zastosowanie, przyprawa tandoori masala: poznaj jej skład i przyprawa curry w proszku: wszystko co chcesz o niej wiedzieć.

Do czego można wykorzystać goździki?

• Do aromatyzowania gorących napojów, takich jak grzane wino, herbata Masala chai i gorący cydr jabłkowy.
• Do przyprawiania słodkich potraw, takich jak duszone jabłka i gruszki, ciasto dyniowe i piernik.
• Jako składnik popularnego kompotu wigilijnego i innych kompotów z gruszek czy jabłek.
• Do słodyczy, sosów, dżemów i mieszanek do marynowania.
• Ze względu na swój kształt goździki są często stosowane do dekoracji. Możesz wbić goździki w szynkę, pomarańcze lub jabłka. Będą nie tylko interesujące dla oka, ale także ich smak przeniknie do mięsa lub owoców.

Inne klasyczne przyprawy korzenne komponujące się z goździkami w piernikach i wypiekach — cynamon cejloński: czym różni się od cassia, kardamon: królowa przypraw, gałka muszkatołowa: właściwości i zastosowanie.

Goździki są zwykle usuwane z napojów, sosów i innych przepisów przed podaniem.

Jak zaparzyć goździki?

Napar z goździków przygotowuje się z 4–6 całych goździków zalanych szklanką gorącej wody. Po przykryciu należy parzyć około 10 minut. Napar można pić samodzielnie lub z dodatkiem miodu, cytryny czy cynamonu.

Goździki na pasożyty – czy działają?

Goździki od wielu lat pojawiają się w domowych kuracjach przeciwpasożytniczych. Zainteresowanie tym zastosowaniem wynika przede wszystkim z obecności eugenolu, który w badaniach laboratoryjnych wykazywał aktywność wobec niektórych pasożytów oraz drobnoustrojów.

Warto jednak podkreślić, że wyniki badań laboratoryjnych i badań na zwierzętach nie są wystarczające, aby uznać goździki za skuteczną metodę leczenia zakażeń pasożytniczych u ludzi. Obecnie nie ma wiarygodnych dowodów naukowych potwierdzających, że spożywanie goździków lub preparatów z goździków eliminuje pasożyty przewodu pokarmowego.

Goździki mogą być wartościowym elementem codziennej diety, jednak w przypadku podejrzenia zakażenia pasożytami należy skonsultować się z lekarzem i zastosować leczenie o potwierdzonej skuteczności.

Goździki w ciąży

Goździki stosowane jako przyprawa w niewielkich ilościach są uznawane za bezpieczne również w czasie ciąży. Nie ma dowodów, aby ich sporadyczne dodawanie do potraw lub napojów wiązało się z ryzykiem dla zdrowia matki i dziecka.

Większą ostrożność należy zachować w przypadku suplementów oraz olejku goździkowego, które zawierają znacznie wyższe stężenia eugenolu – głównego składnika aktywnego goździków. Ze względu na ograniczoną liczbę badań dotyczących bezpieczeństwa ich stosowania w ciąży, nie zaleca się przyjmowania dużych ilości goździków ani preparatów z eugenolem bez wcześniejszej konsultacji z lekarzem.

Goździki – skutki uboczne

Goździki są bezpieczne dla większości osób, jeśli spożywa się je w ilościach typowych dla codziennej diety. Nadmierne spożycie lub stosowanie skoncentrowanego olejku goździkowego może jednak powodować działania niepożądane. Za większość z nich odpowiada eugenol – naturalny składnik olejku eterycznego obecnego w goździkach.

Do najczęściej opisywanych skutków ubocznych należą:

• podrażnienie przewodu pokarmowego – nadmiar goździków może wywoływać ból brzucha, zgagę, nudności lub pieczenie w żołądku,
• reakcje alergiczne – u osób uczulonych mogą wystąpić wysypka, świąd, obrzęk lub podrażnienie błon śluzowych,
• nadmierne spożycie eugenolu – bardzo duże ilości mogą działać toksycznie, zwłaszcza w postaci olejku eterycznego,
• interakcje z lekami – eugenol może wpływać na działanie niektórych leków, szczególnie przeciwzakrzepowych i przeciwpłytkowych.

Stosowanie goździków jako przyprawy w kuchni jest uznawane za bezpieczne. Większą ostrożność należy zachować przy suplementach oraz olejku goździkowym, który zawiera znacznie wyższe stężenie substancji czynnych.

Przeciwwskazania do stosowania goździków

Choć goździki są powszechnie wykorzystywane jako przyprawa, w niektórych sytuacjach ich spożycie lub suplementacja wymaga ostrożności.

Szczególną ostrożność powinny zachować:

• kobiety w ciąży i karmiące piersią – stosowanie goździków w ilościach kulinarnych jest bezpieczne, natomiast przyjmowanie dużych ilości lub olejku goździkowego warto skonsultować z lekarzem,
• osoby z zaburzeniami krzepnięcia krwi,
• osoby przyjmujące leki przeciwzakrzepowe lub przeciwpłytkowe, ponieważ eugenol może wpływać na proces krzepnięcia,
• osoby uczulone na goździki lub inne przyprawy zawierające olejki eteryczne.

W przypadku chorób przewlekłych lub planowanej suplementacji większymi ilościami goździków warto wcześniej skonsultować się z lekarzem lub farmaceutą. Stosowanie goździków jako przyprawy do potraw nie wiąże się natomiast z istotnym ryzykiem dla większości zdrowych osób.