Ostropest plamisty – na co pomaga, jak stosować, czy obniża cholesterol?

Udowodniono, że spożywanie całych lub zmielonych nasion ostropestu plamistego ma korzystny wpływ na funkcjonowanie wątroby. Ostropest działa też antyoksydacyjne i pomaga w obniżaniu poziomu „złego” cholesterolu LDL. Jakie jeszcze ma właściwości i jak włączyć go do diety? 

Gdzie rośnie ostropest plamisty?

Ostropest plamisty (Sylibum marianum) to roślina należąca do rodziny astrowatych. Ostropest spokrewniony jest z rodziną stokrotek i ambrozji. Niektórzy ludzie nazywają go także ostem ostrym i ostem świętym. Pochodzi z rejonu śródziemnomorskiego, spotkać go można również w Azji Zachodniej oraz w niektórych krajach Azji Środkowej, przede wszystkim w Indiach i Pakistanie.

Przez przypadek rozprzestrzenił się w wielu regionach całego świata. W formie dzikiej występuje na przykład w Australii, Nowej Zelandii i obu Amerykach. W Polsce rośnie przede wszystkim jako roślina uprawna, rzadziej w formie dzikiej. Ostropest plamisty przypomina nieco oset. Dorasta do wysokości nawet dwóch metrów.

Na co pomaga ostropest plamisty?

Ostropest plamisty najczęściej stosuje się na wsparcie wątroby, poprawę poziomu cholesterolu oraz regulację cukru we krwi. Jego działanie wynika głównie z obecności sylimaryny – związku o właściwościach przeciwutleniających i przeciwzapalnych.

Najważniejsze działanie ostropestu:

• wspiera regenerację wątroby
• może pomagać obniżać cholesterol LDL
• może wspierać kontrolę poziomu cukru
• działa antyoksydacyjnie

Czy ostropest plamisty pomaga na wątrobę?

Ostropest plamisty jest najczęściej stosowany jako wsparcie pracy wątroby. Zawarta w nim sylimaryna wykazuje działanie przeciwutleniające i przeciwzapalne, dzięki czemu może chronić komórki wątroby przed uszkodzeniami.

Stosuje się go pomocniczo przy:

• stłuszczeniu wątroby
• uszkodzeniach związanych z alkoholem
• kontakcie z toksynami

Warto jednak podkreślić, że choć wyniki badań są obiecujące, nie ma jednoznacznych dowodów potwierdzających skuteczność w każdej sytuacji.

Czy ostropest obniża cukier?

Badania sugerują, że ostropest plamisty może wspierać kontrolę poziomu cukru we krwi, szczególnie u osób z cukrzycą typu 2.

Zaobserwowano m.in.:

• spadek poziomu glukozy
• poprawę wrażliwości na insulinę
• zmniejszenie stresu oksydacyjnego

Efekt ten najczęściej dotyczy osób stosujących ostropest jako wsparcie leczenia, a nie jako samodzielną terapię.

Czy ostropest obniża cholesterol?

Ostropest plamisty może wspierać obniżenie poziomu „złego” cholesterolu LDL, co ma znaczenie w profilaktyce chorób serca.

Część badań wskazuje, że:

• poprawia profil lipidowy
• może wspierać działanie leków (np. statyn)
• pomaga chronić wątrobę podczas terapii

Najlepsze efekty obserwuje się u osób z zaburzeniami metabolicznymi, np. cukrzycą.

Czy ostropest działa przeciwstarzeniowo?

Ostropest plamisty zawiera silne przeciwutleniacze, które pomagają neutralizować wolne rodniki. Dzięki temu może wspierać organizm w ochronie przed stresem oksydacyjnym i procesami starzenia.

Może to wpływać na:

• kondycję skóry
• ochronę komórek przed uszkodzeniami
• ogólną regenerację organizmu

Badania w tym zakresie są ograniczone, ale wskazują na potencjalne działanie ochronne, również w kontekście skóry.

Jak jeść ostropest plamisty?

Ostropest to bardzo wdzięczny dodatek do różnych potraw. Ze względu na to, że  bardzo neutralny smak,  można go załadować praktycznie do każdej potrawy. Nie wpłynie na jej smak, ale pozytywnie na kondycję naszego organizmu. 
Oto kilka sposobów na wykorzystanie zmielonych i całych ziaren ostropestu plamistego.

Dodaj do wypieków

Zmielone nasiona ostropestu można dodać do wypieków np. domowego chleba. Wrzuć nasiona ostropestu do blendera lub młynka do kawy i zmiel nasiona na drobny proszek. Dodaj nasiona do ciasta w trakcie wyrabiania ciasta. Możesz też posypać proszkiem swoje wypieki.

Dodaj do sałatek

Całe surowe nasiona ostropestu można dodawać do sałatek i surówek.
Składnik koktajli i napojów. Ostropest plamisty z uwagi na swój łagodny i neutralny smak, można dodawać również do różnego typu owocowych i warzywnych koktajli, jogurtów i smoothie.

Przygotuj herbatę z ostropestu

Herbata z ostropestu plamistego ma moc przeciwutleniającą (sylimaryna). Pozytywnie wpływa na pracę wątroby, a także obniża poziom złego cholesterolu LDL i cholesterolu całkowitego w organizmie. Jak udowodniono, herbata z ostropestu ma większe działania antyoksydacyjne niż czarna herbata. Więcej na temat przygotowania herbaty przeczytasz w artykule: Jak zrobić napar z ostropestu plamistego?

Zaparz jak kawę

Z całych nasion ostropestu możesz przygotować substytuty kawy. W tym celu rozłożyć ziarna na blasze i opieka i je opiekaj w piekarniku w temperaturze 180 C przez 10 minut. Po tym czasie wyjmij ziarna i pozostaw do ostygnięcia. Następnie zmiel je w młynku do kawy i zaparz jak fusy.

Zastosuj w formie oleju tłoczonego na zimno

Olej z nasion ostropestu ma zastosowanie podobne do oleju z ogórecznika i wiesiołka. Można używać go w celu dogłębnego nawilżenia skóry. Czytaj dalej w artykule: Olej z ostropestu tłoczony na zimno – właściwości i działanie.

Pozostaw do wykiełkowania

Z całych ziaren ostropestu możesz wyhodować kiełki. Wysiej je na wilgotnej wacie lub ligninie w sposób identyczny, jak w przypadku rzeżuchy. Po kilku dniach ziarna powinny wykiełkować, co jest gwarancją ich najwyższych wartości odżywczych.

Jak stosować ostropest plamisty? (dawkowanie)

Dzienna dawka ostropestu plamistego zależy w dużej mierze od zapotrzebowania naszego organizmu. Europejska Agencja Leków rekomenduje przyjmowanie 300-600 mg sproszkowanego ostropestu dwa lub trzy razy dziennie [3]. Zalecana dawka  herbaty ziołowej  to 2-3 filiżanek naparu dziennie.

• Rozdrobniona substancja ziołowa do herbaty ziołowej
  Pojedyncza dawka: 3-5 g na 100 ml wrzącej wody, 2-3 razy dziennie przed posiłkami
• Sproszkowana substancja ziołowa
  Pojedyncza dawka: 300 mg–600 mg, 2-3 razy dziennie. Dawka dzienna: do 1800 mg przed posiłkami

Wartości odżywcze ostropestu plamistego

Owoce (cypselae), zwane potocznie  nasionami ostropestu zawierają fitosterole, garbniki, białka i bioaminy, kwasy organiczne, witaminy C i K, cukry, śluz i sole mineralne.

Najcenniejsza jest mieszanka flawonoidów zwaną sylimaryną. Sylimaryna jest złożoną  mieszaniną zawierającą szereg strukturalnie powiązanych flawonolignanów, flawonoid, taksyfolinę, a także inne składniki. 

Najwięcej sylimaryny obecne jest w nasionach. Znajduje się również w mniejszych stężeniach w owocach i liściach ostropestu plamistego.  Zawartość tego składnika jest zróżnicowana w zależności od odmiany ostropestu, zmian geograficznych i klimatycznych, w jakich rośnie ostropest. 

Wartości odżywcze na 100 gram nasion ostropestu plamistego:

• kalorie (wartość energetyczna): 302 kcal;
• białko: 34 g;
• tłuszcz: 11 g;
• węglowodany: 5,1 g;
• błonnik: 26 g.

Skutki uboczne i przeciwwskazania

Ostropest plamisty a działania niepożądane

Przyjmowanie ostropestu w odpowiednich dawkach, nawet w formie ekstraktu, nie jest niebezpieczne dla zdrowia.  U niektórych osób mogą pojawić się jednak pewne reakcje niepożądane. Należą do nich:

• nieżyt żołądka i jelit
• biegunka
• ból głowy
• objawy dermatologiczne (pokrzywka, wysypka, świąd)

Ostropest a alergia 

Ostropest plamisty nie należy do grupy produktów uznawanych za silne alergeny. Pomimo tego, że powszechnie uznawany jest za zioło bezpieczne, to zdarzają się przypadki wystąpienia reakcji niepożądanych po jego spożyciu. Jednym z takich przypadków jest 29-letni mężczyzna, u którego w Poradni Alergologicznej (Zakład Alergologii i Immunologii Klinicznej CSK w Warszawie) zdiagnozowano alergię wziewną na ostropest plamisty [4].
Pacjent pracował w zakładzie konfekcjonującym m.in. ostropest plamisty. Każdy jego kontakt nawet niewielkimi ilościami ostropestu plamistego, kończył się wyciekiem z nosa, kichaniem, pieczeniem i łzawieniem oczu oraz świszczącym oddechem.
W tym przypadku alergia związana była z unoszeniem się pyłków ostropestu w powietrzu, ale może ona również dotyczyć spożywania. Tego typu odczyny alergiczne najczęściej pojawiają się w gronie osób uczulonych na inne rośliny z rodziny Asteraceae, takie jak ambrozja, stokrotki, nagietki i chryzantemy.

Ostropest plamisty może również powodować reakcję alergiczną, w tym ciężką, potencjalnie zagrażającą życiu reakcję alergiczną (anafilaksję).

Ostropest plamisty — przeciwwskazania

Ostropest plamisty może wpływać na metabolizm leków takich jak jak: antybiotyki, antykoagulanty,  niesteroidowe leki przeciwzapalne (NLPZ) i leki statynowe (obniżające cholesterol). 

Osoby cierpiące na przewlekłe schorzenia i zażywające w/w leki, a także kobiety w ciąży powinny przed wprowadzeniem do diety ostropestu skonsultować się z lekarzem prowadzącym.

Gdzie kupić ostropest plamisty?

Ostropest plamisty sprzedawany jest zazwyczaj w kilku formach, które oprócz konsystencji różnią się stężeniem, dawkowaniem i zastosowaniem.

• suchych, całych, niezmielonych nasion;
• suchych drobno zmielonych nasion (stosowanych jako dodatek do pieczywa, zup i jogurtów);
• ekstraktów w płynie;
• oleju z ostropestu tłoczonego na zimno;
• suplementów w kapsułkach (leki ziołowe dostępne bez recepty).

W zależności od indywidualnych potrzeb i wybranej formy ostropest można kupić w aptece, sklepie z suplementami, sklepie zielarskim lub sklepie ze zdrową żywnością.