Czym zastąpić kawę? Co pić zamiast kawy na pobudzenie?

Kawa to dla wielu osób nieodłączny element poranka, ale nie każdy dobrze reaguje na zawartą w niej kofeinę. U części osób jej większe ilości mogą wiązać się m.in. z niepokojem, problemami ze snem, kołataniem serca czy dolegliwościami ze strony przewodu pokarmowego. Inni chcą po prostu ograniczyć kawę, nie rezygnując z porannego rytuału lub efektu pobudzenia. W zależności od celu można wybrać napoje zawierające kofeinę, takie jak yerba mate, matcha czy czarna herbata, albo zamienniki bezkofeinowe, np. rooibos, kawę z cykorii czy kawę zbożową.

Dlaczego chcesz zastąpić kawę?

Odpowiedź na pytanie „Czym zastąpić kawę?” w dużej mierze zależy od tego, jakie są powody, które skłaniają nas do wyeliminowania kawy ze swojej diety. Czy chodzi nam o to, że chcemy wyeliminować jedynie źródło kofeiny, czy raczej o samą kawę – jej smak i aromat, które przestały nam odpowiadać? A może decyzja wynika z innych powodów, na przykład zdrowotnych, które wymuszają na nas ograniczenie lub całkowite zastąpienie kawy innym napojem?

• Jednym z powodów ograniczania kawy może być indywidualna wrażliwość na kofeinę. Jej nadmierne spożycie może u niektórych osób powodować m.in. niepokój, drżenie, problemy ze snem, przyspieszone bicie serca, ból głowy lub dolegliwości żołądkowe. Reakcja zależy jednak od dawki i indywidualnej tolerancji, dlatego nie każda osoba odczuwa kofeinę w taki sam sposób.
  
• Są też osoby, którym po prostu nie pasuje smak i aromat kawy – nie lubią jej, nie sprawia im przyjemności. Oczywiście jest to kwestia subiektywna, ale dla części z nich rezygnacja z kawy nie oznacza, że chcą też rezygnować z efektu pobudzenia, jaki daje łyk czarnego naparu. Innymi słowy – szukają napoju, który smakuje lepiej (przynajmniej dla nich), ale jednocześnie również zawiera kofeinę lub inny składnik, który będzie miał działanie pobudzające.
  

Co zamiast kawy na pobudzenie?

Jeśli chcesz zrezygnować z kawy, ale nadal zależy Ci na pobudzeniu, możesz sięgnąć po inne napoje zawierające kofeinę. Należą do nich przede wszystkim yerba mate, matcha i czarna herbata. Źródłem kofeiny jest również guarana, dostępna najczęściej w proszku lub jako składnik różnych produktów.

Trudno jednak jednoznacznie określić, który z tych produktów „pobudza najmocniej”. Zawartość kofeiny zależy m.in. od ilości użytego surowca, sposobu przygotowania i wielkości porcji. Także reakcja organizmu na kofeinę jest indywidualna.

Matcha dostarcza jednocześnie kofeiny i L-teaniny. Badania wskazują, że ich połączenie może wpływać na uwagę i niektóre funkcje poznawcze, jednak nie oznacza to, że matcha zawsze działa łagodniej od kawy ani że gwarantuje brak późniejszego spadku energii.

Jeśli natomiast chcesz całkowicie zrezygnować z kofeiny, wybierz napój bezkofeinowy, np. rooibos, kawę z cykorii lub kawę zbożową. Takie napoje nie zapewniają pobudzenia wynikającego z działania kofeiny, ale mogą zastąpić kawę pod względem smaku, temperatury napoju lub samego rytuału picia.

Co pić zamiast kawy na pobudzenie?

1. Yerba Mate (Ostrokrzew paragwajski)

Yerba mate jest naparem z liści ostrokrzewu paragwajskiego i naturalnie zawiera kofeinę. Jej ilość może znacznie różnić się w zależności od rodzaju suszu, zastosowanej porcji, ilości wody i sposobu parzenia, dlatego trudno podać jedną wartość właściwą dla każdej porcji.

Kofeina zawarta w yerba mate działa pobudzająco podobnie jak kofeina pochodząca z kawy czy herbaty. Określenie „mateina” bywa używane potocznie w odniesieniu do kofeiny obecnej w yerba mate, ale nie jest to osobna substancja o łagodniejszym działaniu. Dlatego również w przypadku yerba mate warto kontrolować całkowitą ilość kofeiny spożywaną w ciągu dnia.

Yerba mate ma charakterystyczny, ziemisty i intensywny smak. Jej przygotowanie jest proste, choć wymaga nieco uwagi: susz zalewa się wodą o odpowiedniej temperaturze (ok. 70–80°C) i można go używać kilkukrotnie. Ważna zasada: nie mieszamy suszu bombillą (czyli metalową rurką z filtrem), aby uniknąć zapchania przez drobny pył.

2. Matcha

Matcha to sproszkowana zielona herbata, a ponieważ podczas jej picia spożywamy całe rozdrobnione liście, jest również źródłem kofeiny. Jej zawartość zależy od produktu i ilości proszku wykorzystanej do przygotowania napoju.

Matcha zawiera także L-teaninę, aminokwas naturalnie występujący w herbacie. Badania nad połączeniem L-teaniny z kofeiną wskazują na możliwy korzystny wpływ na uwagę i wybrane funkcje poznawcze, jednak wyniki nie uzasadniają stwierdzenia, że matcha zawsze pobudza łagodniej niż kawa lub zapobiega późniejszemu spadkowi energii. Jest również źródłem polifenoli, w tym katechin.

3. Czarna herbata

Jeżeli nie mamy pod ręką ani matchy, ani yerba mate, możemy po prostu zaparzyć sobie klasyczną czarną herbatę dobrej jakości. Czarna herbata również zawiera kofeinę. Określenie „teina” jest tradycyjną nazwą kofeiny występującej w herbacie – nie jest to inna substancja. Ilość kofeiny w naparze zależy m.in. od rodzaju herbaty, ilości suszu, czasu parzenia i wielkości porcji. Zwykle filiżanka czarnej herbaty dostarcza mniej kofeiny niż podobna objętość kawy parzonej, dlatego może być dobrym wyborem dla osób, które chcą ograniczyć jej jednorazową ilość.
To dobry wybór dla osób, które poszukują lekkiego pobudzenia, ale chcą uniknąć intensywności, jaką daje kawa. Dodatkowym plusem jest możliwość urozmaicenia smaku – czarną herbatę można pić klasycznie, ale świetnie smakuje również z cytryną, miodem czy mlekiem (na przykład w stylu angielskim).

4.Guarana

Guarana jest naturalnym źródłem kofeiny i właśnie z tego powodu bywa składnikiem napojów energetycznych oraz innych produktów przeznaczonych dla osób poszukujących pobudzenia. Ilość kofeiny może znacznie różnić się pomiędzy produktami, dlatego należy zwracać uwagę na zalecaną porcję oraz informację o zawartości kofeiny na etykiecie.

Kofeina pochodząca z guarany działa na organizm tak samo jak kofeina z innych źródeł. Jej nadmierne spożycie może powodować m.in. bezsenność, niepokój, przyspieszone bicie serca, dolegliwości żołądkowe czy ból głowy. Przy stosowaniu guarany należy uwzględniać również kofeinę dostarczaną w ciągu dnia z kawy, herbaty, yerba mate i innych produktów.

Więcej: Guarana – jak działa, na co pomaga i kiedy działa? Dawkowanie, skutki uboczne

Napoje bez kofeiny

5. Kawa z cykorii

Jeżeli chcesz wyeliminować kofeinę ze swojego jadłospisu, ale nie chcesz rezygnować z charakterystycznego smaku kawy o poranku czy w trakcie przerwy w pracy — sięgnij po kawę z cykorii.

Prażony i zmielony korzeń cykorii pozwala przygotować napój o palonym, lekko gorzkawym profilu, który może przypominać kawę. Sama cykoria nie zawiera kofeiny. Korzeń cykorii jest również źródłem inuliny – rozpuszczalnego błonnika o właściwościach prebiotycznych. Jej ilość w gotowym napoju będzie jednak zależeć od produktu i sposobu jego przygotowania.

6. Kawa zbożowa

Klasyczny zamiennik kawy, znany wielu z dzieciństwa. Kawa zbożowa zazwyczaj zawiera mieszankę prażonych zbóż – takich jak jęczmień i żyto – a także dodatki: cykorię, mniszka lekarskiego czy buraki cukrowe.

Kawa zbożowa zazwyczaj nie zawiera kofeiny, o ile w składzie produktu nie znajdują się dodatki będące jej źródłem. Warto więc sprawdzić etykietę konkretnego produktu. Skład kaw zbożowych jest zróżnicowany – mogą zawierać m.in. prażony jęczmień, żyto i cykorię.Nie należy traktować każdej kawy zbożowej jako istotnego źródła potasu, inuliny czy innych składników odżywczych bez sprawdzenia składu i wartości odżywczej konkretnego produktu. Jej główną zaletą jako zamiennika kawy jest brak kofeiny oraz palony smak, który dla części osób przypomina klasyczny napar kawowy.

7. Kawa z mniszka lekarskiego

Napój z prażonego korzenia mniszka lekarskiego nie zawiera kofeiny, dlatego może być jednym z zamienników kawy dla osób, które chcą z niej zrezygnować. Ma charakterystyczny palony, lekko gorzkawy smak, dzięki czemu sprawdza się przede wszystkim jako alternatywa dla samego rytuału picia kawy.

Mniszek lekarski jest wykorzystywany tradycyjnie w ziołolecznictwie, jednak obecnie nie ma wystarczających dowodów klinicznych, aby przypisywać napojowi z jego korzenia działanie „oczyszczające”, lecznicze czy wspomagające pracę wątroby. Dlatego warto traktować go przede wszystkim jako napój bez kofeiny, a nie jako środek terapeutyczny.

8. Złote mleko (Golden Milk / Kurkuma Latte)

Złote mleko, nazywane również turmeric latte, to napój przygotowywany najczęściej z mleka lub napoju roślinnego, kurkumy i przypraw, np. imbiru, cynamonu czy pieprzu. Nie zawiera kofeiny, jeśli do jego przygotowania nie dodano składników będących jej źródłem. Ma kremową konsystencję i wyraźnie korzenny smak, dlatego może być ciekawą alternatywą dla kawy szczególnie wieczorem lub w chłodniejsze dni.

Kurkuma zawiera kurkuminoidy, w tym kurkuminę, które są przedmiotem wielu badań. Nie należy jednak na tej podstawie przedstawiać złotego mleka jako napoju leczącego stany zapalne, przeziębienie czy problemy trawienne. Badania nad działaniem kurkumy u ludzi nie dają podstaw do tak szerokich deklaracji zdrowotnych.

Zobacz przepis na złote mleko

9. Herbata Rooibos

Herbata rooibos to delikatna, naturalnie bezkofeinowa alternatywa dla kawy i czarnej herbaty, pochodząca z Afryki Południowej. Ma łagodny, lekko miodowy smak i piękny, czerwony kolor. Świetnie sprawdza się jako napój na każdą porę dnia – również wieczorem, gdy chcemy się wyciszyć i zrelaksować.
Rooibos naturalnie nie zawiera kofeiny, dlatego można go pić również wtedy, gdy chcemy całkowicie ograniczyć jej spożycie. Zawiera związki polifenolowe o właściwościach przeciwutleniających, ale dostępne badania nie uzasadniają przedstawiania naparu jako środka działającego uspokajająco lub leczniczo. Największymi praktycznymi zaletami rooibosa jako zamiennika kawy są brak kofeiny, łagodny smak oraz możliwość picia o dowolnej porze dnia.

10. Masala Chai

Masala chai to indyjski napój przygotowywany zwykle z czarnej herbaty, mleka oraz aromatycznych przypraw, takich jak imbir, cynamon, kardamon i goździki. Ponieważ jego bazą jest najczęściej czarna herbata, zawiera kofeinę, choć jej ilość zależy od proporcji składników i sposobu przygotowania. To dobra propozycja dla osób, które zamiast smaku kawy wolą intensywny, korzenny i mleczny napój.

Czy kawa bez kofeiny to dobry zamiennik kawy?

Kawa bezkofeinowa może być dobrym zamiennikiem klasycznej kawy dla osób, które lubią jej smak i rytuał picia, ale chcą znacznie ograniczyć spożycie kofeiny.

Określenie „bezkofeinowa” nie oznacza, że napój jest całkowicie pozbawiony kofeiny. Jej niewielkie ilości nadal mogą pozostać w ziarnach po procesie dekofeinizacji. Jest ich jednak zdecydowanie mniej niż w zwykłej kawie.

Osoby bardzo wrażliwe na kofeinę powinny uwzględniać także tę niewielką ilość. Jeżeli ograniczenie kofeiny wynika z choroby, ciąży, przyjmowanych leków lub zaleceń lekarza, najlepiej kierować się indywidualnymi zaleceniami medycznymi.

Czy kawa bez kofeiny jest zdrowa?

Kawa bezkofeinowa może być elementem zbilansowanej diety. Proces dekofeinizacji usuwa większość kofeiny, ale w napoju pozostają również inne naturalne składniki kawy, w tym związki polifenolowe.

Nie ma potrzeby przedstawiania jednej konkretnej metody dekofeinizacji jako „najbezpieczniejszej”. Przy wyborze kawy warto kierować się jej jakością, smakiem oraz informacjami producenta o zastosowanym procesie.

Czy kawa bez kofeiny pobudza?

Kawa bez kofeiny może delikatnie poprawiać koncentrację i samopoczucie, ale nie działa pobudzająco tak jak klasyczna kawa, yKawa bezkofeinowa zawiera znacznie mniej kofeiny niż zwykła kawa, dlatego jej działanie pobudzające jest niewielkie lub niewyczuwalne. Dla wielu osób jej główną zaletą pozostaje możliwość zachowania smaku i rytuału picia kawy przy jednoczesnym ograniczeniu kofeiny.

Jeżeli zależy Ci przede wszystkim na pobudzeniu, możesz wybrać napój zawierający kofeinę, np. yerba mate, matchę lub czarną herbatę. Jeśli chcesz kofeinę ograniczyć, kawa bezkofeinowa może być jednym z najbliższych smakowo zamienników zwykłej kawy.