Olej kokosowy nierafinowany to popularny składnik zarówno w kuchni, jak i w naturalnej pielęgnacji. Ceniony jest za swój skład oraz szerokie zastosowanie – od gotowania po kosmetykę. Czym dokładnie jest olej kokosowy nierafinowany i jakie ma właściwości?
Czym jest olej kokosowy nierafinowany?
Olej kokosowy otrzymywany jest z twardego miąższu orzecha palmy kokosowej – kokosa (kopry), dzięki temu ma unikalny skład o wielu właściwościach prozdrowotnych. Olej po wytłoczeniu z miąższu orzecha, nie jest poddawany dalszej obróbce, dlatego czasami nazywany jest również olejem z pierwszego tłoczenia. Komercyjna produkcja oleju kokosowego nierafinowanego odbywa się w jeden z dwóch sposobów:
- tzw. sucha metoda z wykorzystaniem maszyny do wyciskania oleju z miąższu kokosa
- tzw. mokra metoda, która polega na wyciskaniu mleka i oleju ze świeżych orzechów kokosowych, a następnie oddzielenie obu produktów.
Nierafinowany olej kokosowy ma w temp. pokojowej stałą konsystencję w białym kolorze. W płynnej postaci ma delikatnie żółty kolor.
Olej kokosowy nierafinowany – właściwości
Zawartość kwasów tłuszczowych MCT i szybkie źródło energii
Olej kokosowy nierafinowany zawiera dużą ilość trójglicerydów średniołańcuchowych (MCT), które są szybko metabolizowane przez organizm. Dzięki temu mogą stanowić szybkie źródło energii i wspierać wydolność organizmu. Kwasy MCT są transportowane bezpośrednio do wątroby, gdzie mogą być przekształcane w ketony.
Właściwości przeciwutleniające i wpływ na stres oksydacyjny
Olej kokosowy jest źródłem przeciwutleniaczy, które pomagają neutralizować wolne rodniki odpowiedzialne za stres oksydacyjny. Ich działanie może wspierać organizm w ograniczaniu stanów zapalnych oraz zmniejszać ryzyko rozwoju niektórych chorób przewlekłych.
Działanie przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze
Dzięki wysokiej zawartości kwasu laurynowego olej kokosowy wykazuje właściwości przeciwbakteryjne i przeciwgrzybicze. Badania wskazują, że może działać przeciwko niektórym drobnoustrojom, takim jak Staphylococcus aureus, Escherichia coli czy Helicobacter pylori, ograniczając ich namnażanie.
Wpływ na układ sercowo-naczyniowy
Olej kokosowy zawiera głównie nasycone kwasy tłuszczowe (w tym kwas laurynowy), dlatego jego wpływ na układ sercowo-naczyniowy jest przedmiotem badań i dyskusji. W umiarkowanych ilościach może wpływać na profil lipidowy, jednak nie powinien być jedynym źródłem tłuszczu w diecie.
Wpływ na uczucie sytości i metabolizm
Spożywanie kwasów MCT może wpływać na zmniejszenie uczucia głodu. W procesie ich metabolizmu powstają ketony, które mogą oddziaływać na mechanizmy regulujące apetyt. Z tego powodu olej kokosowy bywa stosowany jako element diet redukcyjnych.
Właściwości wspierające układ pokarmowy
Olej kokosowy może wspierać funkcjonowanie układu pokarmowego poprzez poprawę wchłaniania niektórych składników odżywczych. Może również wspierać pracę trzustki i wpływać na procesy trawienne.
Wsparcie poziomu energii i wydolności
Dzięki zawartości kwasów MCT olej kokosowy może szybko dostarczać energii. Są one metabolizowane w wątrobie i przekształcane w ketony, dlatego bywają stosowane przez osoby aktywne fizycznie oraz na dietach niskowęglowodanowych.
Może wspierać terapię padaczki (dieta ketogeniczna)
Niektóre badania[6][7] wskazują, że dieta bogata w tłuszcze i uboga w węglowodany (np. dieta ketogeniczna) może być pomocna w leczeniu padaczki lekoopornej. Ograniczenie węglowodanów i zwiększenie spożycia tłuszczów prowadzi do wzrostu produkcji ciał ketonowych, które mogą wpływać na pracę mózgu. Warto jednak podkreślić, że stosowanie takiej diety powinno odbywać się pod kontrolą specjalisty.
Właściwości pielęgnacyjne i wsparcie dla skóry
Olej kokosowy może być stosowany zewnętrznie w pielęgnacji skóry. Pomaga zwiększyć poziom nawilżenia suchej skóry, wspiera jej barierę ochronną oraz ogranicza utratę wody. Badania[8][9][10][11] wskazują, że może być pomocny przy problemach skórnych, takich jak atopowe zapalenie skóry (zwłaszcza w łagodnych i umiarkowanych przypadkach).
Może również łagodzić podrażnienia, np. po ekspozycji na słońce czy ukąszeniach owadów. Stosowany na dłonie może ograniczać ich przesuszenie, np. przy częstym myciu lub używaniu środków dezynfekujących[12].
Wpływ na kondycję włosow
Olej kokosowy może poprawiać kondycję włosów poprzez wnikanie w ich strukturę. Badania[15][16] wskazują, że może zwiększać elastyczność włosów, ograniczać ich łamliwość oraz poprawiać ich wygląd.
Regularne stosowanie może również zmniejszać puszenie się włosów i wspierać pielęgnację skóry głowy. Zawiera naturalnie występujące związki, które mogą wspierać ochronę włosów przed uszkodzeniami..
Właściwości przeciwgrzybicze
Dzięki zawartości kwasu laurynowego i monolauryny olej kokosowy wykazuje działanie przeciwgrzybicze. Może wspierać organizm w ograniczaniu rozwoju drożdżaków, jednak w przypadku infekcji konieczna jest odpowiednia diagnostyka i leczenie.
Wsparcie higieny jamy ustnej (oil pulling)
Stosowanie oleju kokosowego do płukania jamy ustnej może wspierać higienę poprzez ograniczenie liczby bakterii. Kwas laurynowy reaguje ze śliną, tworząc substancje o działaniu oczyszczającym. Może to wspierać redukcję płytki nazębnej, jednak nie zastępuje szczotkowania i nitkowania zębów.
Wpływ na funkcjonowanie mózgu
Olej kokosowy może stanowić źródło energii dla mózgu w postaci ciał ketonowych. Pojawiają się badania sugerujące potencjalny wpływ na funkcje poznawcze, jednak obecnie brak jednoznacznych dowodów, aby traktować go jako sposób zapobiegania chorobom neurodegeneracyjnym.
Pełen przewodnik wyboru — olej kokosowy: jaki wybrać — kryteria wyboru. Sprawdź też alternatywy — czym zastąpić olej kokosowy.
Na co pomaga olej kokosowy nierafinowany?
Olej kokosowy nierafinowany znajduje zastosowanie zarówno w diecie, jak i pielęgnacji – szczególnie jako źródło energii oraz wsparcie dla skóry i włosów.
Najczęstsze zastosowania:
- Zastosowanie w dietach specjalistycznych
W niektórych przypadkach (np. dieta ketogeniczna przy padaczce) stosowany wyłącznie pod kontrolą specjalisty. - Wsparcie energii (diety low carb i keto)
Dzięki zawartości MCT może być wykorzystywany jako szybkie źródło energii, szczególnie w dietach niskowęglowodanowych. - Pomoc w kontroli apetytu
Może wspierać uczucie sytości, dlatego bywa stosowany jako element diet redukcyjnych. - Nawilżenie i ochrona skóry
Stosowany zewnętrznie pomaga ograniczyć suchość skóry i wspiera jej regenerację. - Wsparcie przy problemach skórnych
Może być stosowany pomocniczo przy podrażnieniach czy AZS, ale nie zastępuje leczenia. - Poprawa kondycji włosów
Wygładza włosy, zmniejsza ich łamliwość i puszenie się. - Wsparcie higieny jamy ustnej
Stosowany do oil pulling może pomagać w ograniczeniu bakterii w jamie ustnej.
Jak stosować olej kokosowy nierafinowany? (zastosowanie)
- Olej kokosowy nierafinowany ma niższy punkt dymienia ( 177) niż rafinowany, dlatego nie powinien być stosowany do smażenia w wysokich temperaturach. Można go za to wykorzystać do smażenia m.in. naleśników, placków, omletów czy wypieków. Chętnie stosowany jest w kuchni wegańskiej i wegeteriańskiej m.in. do przygotowania różnego rodzaju wege-smalców czy past.
- Olej kokosowy jest naturalnym kosmetykiem na włosy. Aby uzyskać lepsze rezultaty, polecamy podgrzać go delikatnie (aby był płynny), a następnie nałożyć go na włosy, delikatnie wmasowując w skórę głowy.
- Olej kokosowy można wykorzystać również jako składnik domowego peelingu do ciała (np. w połączeniu z cukrem trzcinowym, czy świeżo zmieloną kawą), czy balsamu do ust (świetnie nawilża, dzięki temu idealnie sprawdzi się w zimie). W połączeniu z olejkiem eterycznym sprawdzi się do masażu ciała.
- Olej kokosowy sprawdzi się również jako naturalny preparat do demakijażu twarzy. Świetnie usuwa m.in. podkład i kremy do opalania przy jednoczesnym nawilżeniu skóry.
Jak przechowywać olej kokosowy?
Olej kokosowy nierafinowany warto przechowywać w odpowiednich warunkach, aby zachował swoje właściwości jak najdłużej.
Długi termin przydatności
Przy prawidłowym przechowywaniu olej kokosowy nierafinowany może zachować świeżość nawet do 2 lat.
Trzymaj w suchym i zacienionym miejscu
Najlepiej przechowywać go z dala od światła słonecznego i źródeł ciepła (np. kuchenki).
Temperatura pokojowa jest wystarczająca
Olej kokosowy może być przechowywany w temperaturze pokojowej – naturalnie zmienia wtedy konsystencję (stałą lub płynną).
Nie wymaga lodówki
Chłodzenie nie jest konieczne, choć może wydłużyć trwałość – powoduje jednak twardnienie oleju.
Zwracaj uwagę na szczelne zamknięcie
Kontakt z powietrzem i wilgocią może przyspieszyć pogorszenie jakości.
FAQ – najczęstsze pytania o olej kokosowy nierafinowany
Może być elementem zbilansowanej diety, jednak ze względu na wysoką zawartość tłuszczów nasyconych powinien być spożywany z umiarem.
Najczęściej stosowany jest jako źródło energii w diecie oraz w pielęgnacji skóry i włosów – wspiera nawilżenie i regenerację.
Tak, ale w niższych temperaturach. Ma punkt dymienia ok. 177°C, dlatego lepiej sprawdza się do krótkiego smażenia i pieczenia.
Może wspierać nawilżenie skóry i poprawiać jej kondycję, szczególnie w przypadku suchości i podrażnień.
Zaleca się umiarkowane spożycie – najczęściej 1–2 łyżki dziennie w ramach zbilansowanej diety.
Źródła naukowe
- Hewlings S. (2020). Coconuts and Health: Different Chain Lengths of Saturated Fats Require Different Consideration. Journal of cardiovascular development and disease, 7(4), 59. https://doi.org/10.3390/jcdd7040059
- Sheela, D. L., Nazeem, P. A., Narayanankutty, A., Shylaja, R. M., Davis, S. P., James, P., Valsalan, R., Devassy Babu, T., & Raghavamenon, A. C. (2017). Coconut phytocompounds inhibits polyol pathway enzymes: Implication in prevention of microvascular diabetic complications. Prostaglandins, leukotrienes, and essential fatty acids, 127, 20–24. https://doi.org/10.1016/j.plefa.2017.10.004
- Liang, C., Gao, W., Ge, T., Tan, X., Wang, J., Liu, H., Wang, Y., Han, C., Xu, Q., & Wang, Q. (2021). Lauric Acid Is a Potent Biological Control Agent That Damages the Cell Membrane of Phytophthora sojae. Frontiers in microbiology, 12, 666761. https://doi.org/10.3389/fmicb.2021.666761
- Maher, T., & Clegg, M. E. (2021). A systematic review and meta-analysis of medium-chain triglycerides effects on acute satiety and food intake. Critical reviews in food science and nutrition, 61(4), 636–648. https://doi.org/10.1080/10408398.2020.1742654
- St-Onge, M. P., Mayrsohn, B., O’Keeffe, M., Kissileff, H. R., Choudhury, A. R., & Laferrère, B. (2014). Impact of medium and long chain triglycerides consumption on appetite and food intake in overweight men. European journal of clinical nutrition, 68(10), 1134–1140. https://doi.org/10.1038/ejcn.2014.145
- Crosby, L., Davis, B., Joshi, S., Jardine, M., Paul, J., Neola, M., & Barnard, N. D. (2021). Ketogenic Diets and Chronic Disease: Weighing the Benefits Against the Risks. Frontiers in nutrition, 8, 702802. https://doi.org/10.3389/fnut.2021.702802
- Martin-McGill, K. J., Jackson, C. F., Bresnahan, R., Levy, R. G., & Cooper, P. N. (2018). Ketogenic diets for drug-resistant epilepsy. The Cochrane database of systematic reviews, 11(11), CD001903. https://doi.org/10.1002/14651858.CD001903.pub4
- Verallo-Rowell, V. M., Katalbas, S. S., & Pangasinan, J. P. (2016). Natural (Mineral, Vegetable, Coconut, Essential) Oils and Contact Dermatitis. Current allergy and asthma reports, 16(7), 51. https://doi.org/10.1007/s11882-016-0630-9
- Vaughn, A. R., Clark, A. K., Sivamani, R. K., & Shi, V. Y. (2018). Natural Oils for Skin-Barrier Repair: Ancient Compounds Now Backed by Modern Science. American journal of clinical dermatology, 19(1), 103–117. https://doi.org/10.1007/s40257-017-0301-1
- Lin, T. K., Zhong, L., & Santiago, J. L. (2017). Anti-Inflammatory and Skin Barrier Repair Effects of Topical Application of Some Plant Oils. International journal of molecular sciences, 19(1), 70. https://doi.org/10.3390/ijms19010070
- Kanwar A. J. (2018). Skin barrier function. The Indian Journal of Medical Research, 147(1), 117–118. https://doi.org/10.4103/0971-5916.232013
- Saraogi, P., Kaushik, V., Chogale, R., Chavan, S., Gode, V., & Mhaskar, S. (2021). Virgin coconut oil as prophylactic therapy against alcohol damage on skin in COVID times. Journal of cosmetic dermatology, 20(8), 2396–2408. https://doi.org/10.1111/jocd.14258
- Evangelista, M. T., Abad-Casintahan, F., & Lopez-Villafuerte, L. (2014). The effect of topical virgin coconut oil on SCORAD index, transepidermal water loss, and skin capacitance in mild to moderate pediatric atopic dermatitis: a randomized, double-blind, clinical trial. International journal of dermatology, 53(1), 100–108. https://doi.org/10.1111/ijd.12339