Ksylitol – co to jest, ile ma kalorii i czy jest zdrowy? Właściwości i dawkowanie

Ksylitol (cukier brzozowy) to naturalny zamiennik cukru z grupy alkoholi cukrowych, który wyróżnia się niskim indeksem glikemicznym i mniejszą kalorycznością. Czy ksylitol jest zdrowy, ile ma kalorii i jakie ma właściwości? Sprawdź, kiedy warto go stosować i dla kogo jest dobrym wyborem.

Co to jest ksylitol fiński?

Ksylitol to naturalny słodzik z grupy alkoholi cukrowych (polioli), oznaczany symbolem E967, który stosowany jest jako zamiennik cukru.

Najczęściej pozyskiwany jest z brzozy (dlatego nazywany jest cukrem brzozowym) lub z innych surowców roślinnych, np. kukurydzy. Naturalnie występuje także w niewielkich ilościach w owocach i warzywach.

Ksylitol ma biały kolor, krystaliczną formę i słodkość bardzo zbliżoną do cukru, dlatego można stosować go w proporcji 1:1. W przeciwieństwie do cukru dostarcza jednak około 40% mniej kalorii (2,4 kcal/g), co sprawia, że jest popularnym wyborem w dietach redukcyjnych i niskocukrowych.

Czy ksylitol to alkohol?

Tak, ksylitol należy do tzw. alkoholi cukrowych (polioli), ale nie jest alkoholem w tradycyjnym znaczeniu.

Ile kalorii ma ksylitol?

Ksylitol dostarcza około 2,4 kcal na gram, czyli znacznie mniej niż tradycyjny cukier.

Ksylitol vs cukier – porównanie kalori

• Ksylitol: ok. 2,4 kcal/g
• Cukier (sacharoza): ok. 4 kcal/g

Oznacza to, że ksylitol ma około 40% mniej kalorii niż zwykły cukier.

Ile węglowodanów ma ksylitol?

Ksylitol zawiera około 10 g węglowodanów na 100 g, ale są to tzw. poliole (alkohole cukrowe), które są inaczej metabolizowane niż zwykłe cukry.

Ksylitol vs cukier – różnice w węglowodanach

• Ksylitol: ok. 10 g węglowodanów / 100 g (przyswajalność ograniczona)
• Cukier (sacharoza): 100 g węglowodanów / 100 g

Różnica:

• ksylitol ma nawet ~75–90% mniej „efektywnych” węglowodanów
• nie powoduje gwałtownych skoków glukozy

Jakie właściwości ma ksylitol?

Ksylitol to naturalny słodzik z grupy alkoholi cukrowych (polioli), który wyróżnia się niskim indeksem glikemicznym, mniejszą kalorycznością niż cukier oraz korzystnym wpływem na zdrowie zębów. Dzięki temu jest często stosowany jako zdrowsza alternatywa dla sacharozy.

Czy ksylitol jest dobry dla diabetyków?

Ksylitol ma niski indeks glikemiczny (IG ok. 9–13), dlatego powoduje znacznie mniejsze wahania poziomu cukru we krwi niż tradycyjny cukier.

Dzięki temu może być stosowany jako zamiennik cukru w diecie osób z cukrzycą, jednak jego spożycie powinno być zawsze dostosowane indywidualnie.

Oznacza to, że cukier brzozowy plasuje się w grupie produktów najbardziej rekomendowanych dla diabetyków. Niski indeks glikemiczny oznacza również, że spożycie ksylitolu nie będzie wpływało na poziom cukru we krwi u osoby chorej. Dodatkową zaletą ksylitolu jest to, że jest metabolizowany w wątrobie bez udziału insuliny.

Czy ksylitol wspomaga odchudzanie?

Ksylitol może wspierać kontrolę masy ciała, ale nie jest środkiem odchudzającym sam w sobie.

• Ma ok. 40% mniej kalorii niż cukier.
• Nie powoduje gwałtownych skoków glukozy. Ksylitol ma niski indeks glikemiczny, a to oznacza, że spożycie pokarmu zawierających ksylitol nie będzie powodować wysokiego skoku cukru we krwi jak to miało miejsce przy tradycyjnym cukrze. W ten sposób nie będziemy mieć ochoty na podjadanie kolejnych słodyczy a po zjedzeniu ksylitolu na dłużej utrzymywać się będzie uczucie sytości.
• Nie w pełni wchłania się w naszym organizmie. A to, co jest wchłaniane sukcesywnie przekształca się w glukozę, serwując nam stały dopływ energii między posiłkami. Reszta ksylitolu, która nie została wchłonięta, działa podobnie jak błonnik pokarmowy, wpływając korzystnie na utrzymanie zdrowych jelit.

Wpływ ksylitolu na zdrowie zębów

Wielu dentystów zaleca stosowanie gumy do żucia z dodatkiem ksylitolu.  Badania wykazały, że poprawia on zdrowie zębów i pomaga zapobiegać próchnicy. Jednym z głównych czynników ryzyka tej choroby są bakterie jamy ustnej o nazwie Streptococcus mutant. Jest to jedna z bakterii odpowiedzialnych za powstawanie płytki nazębnej. Nadmiar płytki nazębnej zachęca układ odpornościowy do atakowania bakterii. Może to prowadzić do powstawania stanów zapalnych, takich jak zapalenie dziąseł. Te bakterie odżywiają się glukozą pobieraną z pożywienia. W związku z tym zastąpienie cukru ksylitolem zmniejsza dostępne pożywienie dla szkodliwych bakterii.

Badania na zwierzętach sugerują również, że ksylitol może zwiększać wchłanianie wapnia w układzie trawiennym, chroniąc przed osteoporozą i wzmacniając zęby. Ponieważ stan zapalny jest źródłem wielu chorób przewlekłych, zmniejszenie stanu zapalnego blaszki i dziąseł może również przynieść korzyści dla reszty ciała.

Czy ksylitol ma działanie przeciwbakteryjne?

Niektóre badania wskazują, że ksylitol może ograniczać rozwój wybranych mikroorganizmów.

• może hamować rozwój bakterii w jamie ustnej
• obserwowano wpływ na zmniejszenie infekcji ucha u dzieci (przy regularnym stosowaniu gum z ksylitolem)
• może ograniczać rozwój drożdżaków (np. Candida albicans)

Czy ksylitol wpływa na skórę i starzenie?

Istnieją wstępne badania (głównie na zwierzętach), które sugerują, że ksylitol może wspierać produkcję kolagenu.

Jednak:

• nie należy traktować ksylitolu jako składnika „anti-aging”
• brakuje jednoznacznych dowodów u ludzi

Czy ksylitol jest bezpieczny dla zwierząt?

Ksylitol jest bardzo toksyczny dla psów i może prowadzić do poważnych konsekwencji zdrowotnych.

Kiedy psy spożywają ksylitol, ich ciała mylą je z glukozą i zaczynają wytwarzać duże ilości insuliny. Następnie komórki psa zaczynają absorbować glukozę z krwiobiegu, co może prowadzić do hipoglikemii lub niskiego poziomu cukru we krwi, a nawet śmierci. Ksylitol fiński może również mieć szkodliwe działanie na wątrobę u psów, powodując niewydolność wątroby. Jeśli jesteś właścicielem psa, przechowuj ksylitol w bezpiecznym miejscu.

Jeśli pies spożyje ksylitol – konieczna jest natychmiastowa pomoc weterynaryjna.

Czy ksylitol jest zdrowy?

Ksylitol może być zdrowszą alternatywą dla cukru, ale tylko wtedy, gdy jest spożywany w umiarkowanych ilościach.

Ksylitol fiński vs chiński – różnice

Przy zakupie ksylitolu warto zwrócić uwagę na jego pochodzenie, ponieważ różnice dotyczą nie tylko ceny, ale także surowca i procesu produkcji.

Rozwój technologii sprawił, że ksylitol może być produkowany nie tylko z brzozy, ale również z innych roślin – najczęściej z kolb kukurydzy. Produkcja z kukurydzy jest znacznie tańsza, dlatego wielu producentów (również z Europy czy USA) korzysta z importu ksylitolu z Chin.

Ksylitol fiński vs ksylitol chiński – porównanie

Ksylitol fiński uznawany jest za bardziej naturalny i lepiej kontrolowany jakościowo, natomiast tańszy ksylitol z Chin często pochodzi z kukurydzy i może różnić się standardami produkcji.

Na co uważać przy wyborze?

W przypadku ksylitolu produkowanego z kukurydzy kluczowe znaczenie ma jakość surowca i standardy produkcji. Chiny są jednym z największych producentów kukurydzy na świecie, w tym również kukurydzy modyfikowanej genetycznie.

Dlatego:

• warto sprawdzać kraj pochodzenia produktu
• unikać ksylitolu z niepewnych źródeł
• zwracać uwagę na oznaczenia i producenta

Dlaczego ksylitol fiński jest uznawany za wyższej jakości?

Ksylitol produkowany w Europie (np. w Finlandii) powstaje z drewna brzozowego, które nie podlega modyfikacjom genetycznym. Dodatkowo produkcja w Unii Europejskiej objęta jest rygorystycznymi normami jakości i bezpieczeństwa.

Obecnie jedynym producentem ksylitolu w Europie jest firma Danisco , która opatentowała specjalną metodę pozyskiwania ksylolitu (DuPont Wood Based Integration) z brzozy zapewniającą uzyskanie surowca najwyższej jakości

Ksylitol fiński produkowany jest z brzozy i podlega ścisłej kontroli jakości w UE, natomiast tańszy ksylitol z Chin najczęściej powstaje z kukurydzy i może różnić się standardem produkcji oraz surowcem.

Czy ksylitol jest bezpieczny?

Zgodnie z rozporządzeniem Parlamentu Europejskiego i Rady (WE) nr 1333/2008 z dnia 16 grudnia 2008 r. w sprawie dodatków do żywności, ksylitol uznany jest za bezpieczny środek uznany za „substancję słodzącą”. Może być dodawany do produktów spożywczych w celu uzyskania słodkiego smaku lub stosowany w słodzikach stołowych.
Przeprowadzone badania kliniczne wykazały, że ksylitol jest najlepszy słodzikiem w pasach do zębów, a dodatkowo zawiera 33% mniej kalorii niż cukier.

Ile ksylitolu można spożywać dziennie?

Wytyczne Unii Europejskiej, w tym Wspólny Komitet Ekspertów WHO/FAO ds. Dodatków do Żywności (JEFCA), nie określają dopuszczalnego spożycia ksylitolu. A to oznacza, że teoretycznie można bezpiecznie spożywać jego nieograniczoną ilość, jeżeli wykorzystujemy go zgodnie z przeznaczeniem. Nie oznacza to, jednak że ksylitol możemy spożywać w nadmiarze.

Badania wykazały, że najniższa tolerowana dawka ksylolitu to około 100 g. Spożywając taką ilość, możemy mieć pewność, że nie odczujemy żadnych skutków ubocznych.

Ksylitol – skutki uboczne

Ksylitol fiński jest ogólnie dobrze tolerowany, ale niektórzy ludzie doświadczają skutków ubocznych ze strony układu trawienia, gdy spożywają go za dużo. Alkohole cukrowe mogą pobierać wodę z jelit lub ulegać fermentacji na skutek działalności bakterii jelitowych. Może to prowadzić do powstania gazów, wzdęć i biegunki. Jednak jeśli będziesz zwiększać powoli spożycie tego zamiennika cukru, prawdopodobnie nie wystąpią u ciebie żadne negatywne skutki. Długotrwałe spożywanie ksylitolu wydaje się całkowicie bezpieczne.

Jeśli masz zespół jelita drażliwego (IBS) lub nietolerancję na FODMAP, uważaj na alkohole cukrowe i rozważ unikanie ich w ogóle.

Zobacz też: Erytrol – jakie ma właściwości i czy jest zdrowy?

Zastosowanie ksylitolu

Ksylitol jest również powszechnie wykorzystywany w przemyśle spożywczym i produktach codziennego użytku:

• bezcukrowe gumy do żucia i cukierki
• produkty dla diabetyków
• pasty do zębów i płyny do płukania jamy ustnej

Wynika to z jego właściwości przeciwpróchniczych.

Ksylitol można stosować jako zamiennik cukru 1:1 do napojów, wypieków i przetworów, a także jest składnikiem produktów bezcukrowych i do higieny jamy ustnej.