Na polski rynek importowane są orzechy brazylijskie pochodzące m.in. z Brazylii, Peru i Boliwi. Czym różnią się orzechy brazylijskie z Brazylii od tych importowanych z Peru czy Boliwii?
Skąd pochodzą orzechy brazylijskie dostępne w Polsce?
Orzechy brazylijskie, dostępne w polskich sklepach pochodzą z drzewa zwanego orzesznicą wyniosłą (Bertholletia excelsa). Jest to roślina dziko rosnąca w lasach tropikalnych Amazonii, występująca naturalnie m.in. w Brazylii, Boliwii i Peru, a także w Wenezueli, Gujanie, Surinamie i Kolumbii.
Choć nazwa sugeruje Brazylię, większość orzechów brazylijskich sprzedawanych w Polsce pochodzi obecnie z Boliwii lub Peru, co ma istotne znaczenie dla ich składu mineralnego, w szczególności zawartości selenu.
Orzechy brazylijskie charakteryzują się gładką, kremową konsystencją, wynikającą z wysokiej zawartości tłuszczów. Najczęściej są sprzedawane już obrane z łupiny i gotowe do spożycia bezpośrednio po otwarciu opakowania. W kuchni wykorzystuje się je przede wszystkim jako:
- element ciast i deserów
- przekąskę,
- dodatek do śniadań (np. musli, owsianki),
- składnik sałatek,
Które orzechy brazylijskie mają najwięcej selenu?
Podstawowym pierwiastkiem, dla którego zalecane jest spożywanie orzechów brazylijskich, jest selen. Prawidłowe stężenie tego składnika w organizmie zmniejsza ryzyko chorób tarczycy (jest niezbędny do prawidłowych przemian hormonów tarczycy) oraz układu sercowo-naczyniowego. Dodatkowo selen jest ważny z uwagi na płodność męską. Selen korzystnie wpływa też na stan włosów i paznokci. Coraz powszechniej mówi się to tym, że selen jest skutecznym środkiem w terapii chorób autoimmunologicznych tarczycy.
Standardowa dobowa dawka selenu to 55 mcg w przypadku kobiet i 70 mcg dla mężczyzn. W diecie Polaków w większości występują niedobory selenu, ponieważ niewielki jest jego poziom w naszej glebie (ustalono, że dotyczy to nawet 95% populacji). Czy orzechy brazylijskie są w stanie uzupełnić te niedobory?
Uznaje się, że w jednym orzechu brazylijskim znajduje się ok. 96 mcg selenu. Dane te pochodzą z bazy składników odżywczych USDA. Jest to średnia wartość, którą określa się na podstawie próbek orzechów brazylijskich zakupionych w USA. Jednakże takie wartości średnie mogą ujawniać dużą zmienność w przypadku naturalnych produktów spożywczych.
Dlaczego w orzechach brazylijskich jest wysoka zawartość selenu?
Wysoka zawartość selenu w orzechach brazylijskich wynika głównie ze specyficznych warunków glebowych w niektórych częściach Ameryki Południowej. Okazuje się, że na wybranych obszarach Amazonii gleba jest uboga w siarkę — pierwiastek, który jest niezbędny do stworzenia aminokwasów metioniny i cysteiny. W związku na podobieństwo chemiczne między selenem a siarką rośliny orzesznica brazylijska pobiera z gleby selen zamiast siarki. W ten sposób tworzone są aminokwasy o podobnych funkcjach — selenometionina i selenocysteina, które zastępują metioninę i cysteinę w białkach. [1]
Od czego zależy stężenie selenu w orzechach brazylijskich?
Orzechy brazylijskie 1kg kupujemy przede wszystkim ze względu na wysoką zawartość selenu. W porównaniu do innych orzechów, orzechy brazylijskie zawierają najwyższe stężenie tego niezbędnego pierwiastka śladowego w powszechnie spożywanej żywności.
Tak wygląda to w teorii. A w praktyce? W rzeczywistości nie wszystkie orzechy brazylijskie zawierają tak wysokie dawki selenu, o których czytamy w podręcznikach. Stwierdzono, że stężenie selenu w orzechach brazylijskich jest różne.
Ilość selenu w orzechach zależy od stężenia selenu w glebie i zdolności drzewa do wchłaniania z niej tego pierwiastka.
Może to zależeć od wielu czynników, w tym od chemicznej formy selenu w różnych glebach amazońskich, intensywności deszczu, genetyki drzewa, a nawet od położenia orzecha na roślinie.
Istnieje interesująca różnica w zawartości selenu w orzechach brazylijskich zbieranych w różnych regionach geograficznych Brazylii i orzechach pochodzących z krajów ościennych. Z badań wynika, że orzechy brazylijskie rosnące w regionach wschodniej Amazonii, ale jeszcze w Brazylii, wydają się zawierać znacznie wyższe stężenia selenu niż te rosnące w zachodnich regionach Amazonii, w tym w Peru i Boliwii. Dokładniejsze dane na temat zawartości tego pierwiastka wykazują, że wahania mogą sięgać od 8 do nawet 219 mcg w jednej sztuce. Oznacza to, że
orzechy brazylijskie importowane z Peru czy Boliwii zawierają zdecydowanie mniej cennego selenu,
ponieważ rosną na innej glebie. Zawartość selenu w tych orzechach jest o wiele mniejsza, niż w orzechach pochodzących z Brazylii.
Zawartość selenu w orzechach brazylijskich z Brazylii
Interesujące jest pod tym względem badanie przeprowadzone w styczniu 2015 roku. [2] Miało ono na celu między innymi zmierzenie poziomu selenu w próbkach orzechów pochodzących z różnych terenów zbiorów w Brazylii. W badaniu poddano próbki orzechów brazylijskich pochodzące z 4 stanów: Mato Grosso, Acre, Amazonas i Amapá.
Analizy wykazały duże dysproporcja w średnich stężeniami selenu w poszczególnych lokalizacjach. Orzechy zebrane w Amazonas (AM) i Amapá (AP) miały około 30-krotnie więcej Se niż te z Mato Grosso (MT) i Acre (AC).
Zawartość selenu w orzechach brazylijskich z Boliwii i Peru
Orzechy brazylijskie pochodzące z Boliwii i Peru zawierają wyraźnie mniej selenu niż orzechy zbierane w Brazylii. Wynika to z odmiennych warunków glebowych w zachodniej części Amazonii, gdzie stężenie selenu w glebie jest znacznie niższe.
Badania pokazują, że w przypadku orzechów brazylijskich z Boliwii i Peru zawartość selenu może wynosić zaledwie kilka–kilkanaście mikrogramów na sztukę, podczas gdy w orzechach pochodzących z wybranych regionów Brazylii wartości te są nawet kilkanaście lub kilkadziesiąt razy wyższe.
W praktyce oznacza to, że:
- orzechy brazylijskie z Boliwii i Peru nie są skutecznym źródłem selenu w diecie,
- aby pokryć dzienne zapotrzebowanie na ten pierwiastek, należałoby zjeść kilkanaście, a nawet kilkadziesiąt orzechów,
- taka ilość wiąże się z nadmierną podażą kalorii i tłuszczu.
Dlatego, mimo że orzechy brazylijskie z Boliwii i Peru są powszechnie dostępne w marketach i tańsze, nie sprawdzą się u osób, które sięgają po orzechy brazylijskie głównie ze względu na selen.
Czy orzechy brazylijskie z Boliwii zawierają selen?
Tak, orzechy brazylijskie z Boliwii zawierają selen, jednak jego ilość jest znacznie niższa niż w orzechach pochodzących z Brazylii. Wynika to z mniejszej zawartości selenu w glebie zachodniej Amazonii, gdzie rosną drzewa orzesznicy brazylijskiej.
W praktyce oznacza to, że:
- jeden orzech brazylijski z Boliwii może dostarczać jedynie kilka–kilkanaście mikrogramów selenu,
- nie jest to skuteczny sposób na uzupełnienie niedoborów tego pierwiastka,
- aby pokryć dzienne zapotrzebowanie, należałoby zjeść kilkanaście lub więcej orzechów, co nie jest zalecane.
Orzechy brazylijskie z Brazylii a z Boliwii – najważniejsze różnice
Choć wszystkie orzechy brazylijskie pochodzą z rejonu Amazonii, kraj zbioru ma kluczowe znaczenie dla ich jakości, a przede wszystkim zawartości selenu. Różnice między orzechami brazylijskimi z Brazylii a tymi z Boliwii wynikają głównie z warunków glebowych i lokalizacji upraw.
| Cecha | Orzechy brazylijskie z Brazylii | Orzechy brazylijskie z Boliwii |
|---|---|---|
| Zawartość selenu | bardzo wysoka (często 70–200 µg/szt.) | niska lub umiarkowana |
| Główne regiony zbiorów | Amazonas, Amapá | zachodnia Amazonia |
| Przydatność przy niedoborach selenu | ✔ tak | ✖ ograniczona |
| Ilość zalecana dziennie | 1–2 sztuki | nawet kilkanaście sztuk |
| Dostępność w marketach | rzadsza | bardzo częsta |
Co to oznacza w praktyce?
- Orzechy brazylijskie z Brazylii są najlepszym naturalnym źródłem selenu w diecie – już 1–2 orzechy dziennie mogą pokryć dzienne zapotrzebowanie.
- Orzechy brazylijskie z Boliwii zawierają znacznie mniej selenu, dlatego nie sprawdzą się jako skuteczny sposób uzupełniania niedoborów tego pierwiastka.
- Różnica nie wynika z odmiany drzewa, ale z innej gleby i dostępności selenu w środowisku naturalnym.
Podsumowując, podstawowa i najważniejsza różnica między orzechami brazylijskimi z Brazylii a tymi importowanymi z Boliwii i Peru tkwi w zawartości selenu. Jeśli kupujesz orzechy brazylijskie ze względu na selen, kraj pochodzenia jest ważniejszy niż cena. W tym drugim przypadku najlepszym wyborem będą oczywiście orzechy rzeczywiście brazylijskie (importowane z Brazylii), które kupić możesz w sklepie Go4taste.pl
Dowiedz się więcej z artykułu: Orzechy brazylijskie i ich właściwości.
FAQ – Orzechy brazylijskie
Nie. Zazwyczaj zawierają znacznie mniej selenu niż orzechy pochodzące z Brazylii, ponieważ rosną na innej glebie.
Pod względem zawartości selenu najlepsze są orzechy brazylijskie pochodzące z Brazylii, szczególnie z regionów Amazonii wschodniej.
Najczęściej pochodzą z Boliwii lub Peru – warto sprawdzić kraj pochodzenia na opakowaniu.
Zwykle 1–2 sztuki dziennie wystarczą, jeśli pochodzą z Brazylii i mają wysoką zawartość selenu.
Materiały źródłowe
- ZRT Laboratory. (b.d.). Brazil nuts as a selenium supplement?
Pobrano 22 lipca 2021 r. z https://www.zrtlab.com/blog/archive/brazil-nuts-as-a-selenium-supplement/ - da Silva, E. G., Mataveli, L. R. V., Zezzi Arruda, M. A. (2015). Are all Brazil nuts selenium-rich?
W: The 4th International Conference on Selenium in the Environment and Human Health.
Pobrano 22 lipca 2021 r. z https://www.researchgate.net/publication/283346772_Are_all_Brazil_nuts_selenium-rich
