Kwiat lawendy – właściwości, smak i zastosowanie w kuchni

Kwiaty lawendy są jadalne, ale do potraw i naparów należy wybierać wyłącznie lawendę przeznaczoną do spożycia. Mają intensywny, kwiatowy aromat, dlatego wystarczy niewielka ilość. Sprawdź, jak smakują kwiaty lawendy, jakie związki zawierają oraz do czego wykorzystać je w kuchni.

Kwiat lawendy – co to jest?

Kwiat lawendy to jadalna przyprawa i surowiec kulinarny pozyskiwany przede wszystkim z lawendy wąskolistnej (Lavandula angustifolia), nazywanej również lawendą lekarską. To właśnie ten gatunek jest najczęściej wykorzystywany w kuchni oraz do przygotowywania naparów.

Lawenda należy do rodziny jasnotowatych (Lamiaceae), tej samej co mięta, szałwia, tymianek czy rozmaryn. W kuchni wykorzystuje się zarówno świeże, jak i suszone kwiaty, które nadają potrawom charakterystyczny kwiatowy, lekko ziołowy aromat.

Do celów kulinarnych najlepiej wybierać produkty przeznaczone do spożycia. Dzięki temu masz pewność, że kwiaty zostały odpowiednio przygotowane i nie zawierają pozostałości środków stosowanych przy uprawie roślin ozdobnych.

Czy kwiaty lawendy są jadalne?

Tak, kwiaty lawendy są jadalne. Warto zwrócić uwagę, aby stosować wyłącznie te kwiaty, co do których masz pewność, że nie były pryskane chemicznymi środkami ochrony roślin. Najsłodszy, a zarazem najbardziej intensywny zapach ma lawenda Munstead (Lavandula angustifolia Munstead). Jeśli chcesz stosować kwiaty lawendy, to musisz pamiętać o właściwych proporcjach 1 łyżka świeżych kwiatów lawendy, to 1/3 łyżki suszonych. Pamiętaj, aby zawsze stosować kwiaty lawendy z umiarem. Zbyt duża ilość spowoduje, że napar lub nalewka będzie smakowała podobnie do perfum, lub mydła.

Jak smakuje kwiat lawendy?

Kwiaty lawendy mają intensywny, kwiatowy, lekko ziołowy i delikatnie gorzkawy smak. W ich aromacie można wyczuć nuty rozmarynu, mięty oraz subtelne akcenty cytrusowe. To właśnie charakterystyczny zapach sprawia, że lawenda jest chętnie wykorzystywana zarówno w deserach, jak i wytrawnych potrawach.

Lawendę warto stosować z umiarem. Zbyt duża ilość może nadać potrawie mydlany lub perfumowany posmak, który łatwo dominuje nad pozostałymi składnikami. W większości przepisów najlepiej zacząć od niewielkiej szczypty i w razie potrzeby stopniowo zwiększyć ilość.

Świeże czy suszone kwiaty lawendy?

Do gotowania i pieczenia można wykorzystać zarówno świeże, jak i suszone kwiaty lawendy. Suszone kwiaty mają bardziej skoncentrowany aromat, dlatego zwykle używa się ich w mniejszej ilości niż świeżych.

Jako orientacyjną proporcję można przyjąć, że 1 łyżkę świeżych kwiatów zastępuje około 1 łyżeczka suszonych. Nie jest to jednak sztywna zasada – intensywność aromatu zależy od odmiany lawendy, sposobu suszenia oraz konkretnej partii produktu.

Jeśli używasz lawendy po raz pierwszy, najlepiej zacząć od niewielkiej ilości i doprawić potrawę dopiero po spróbowaniu. Dzięki temu łatwiej uzyskać delikatny kwiatowy aromat bez ryzyka zdominowania smaku dania.

Jakie właściwości mają kwiaty lawendy?

Zawierają naturalne związki aromatyczne

Kwiaty lawendy zawierają olejek eteryczny oraz związki roślinne, które odpowiadają za ich charakterystyczny zapach i smak. Do najważniejszych należą między innymi linalol i octan linalylu. Ich ilość nie jest jednak stała – zależy od odmiany lawendy, miejsca uprawy, terminu zbioru oraz sposobu suszenia.

To właśnie dzięki tym związkom lawenda ma intensywny, kwiatowo-ziołowy aromat, który sprawdza się zarówno w deserach, naparach, jak i mieszankach przypraw.

Lawenda od dawna jest wykorzystywana w ziołolecznictwie

Lawenda wąskolistna ma długą historię stosowania jako składnik naparów przygotowywanych na wieczór lub w okresach wzmożonego napięcia. Europejska Agencja Leków (EMA) uznaje kwiat lawendy za tradycyjny surowiec zielarski stosowany w łagodzeniu niewielkich objawów stresu psychicznego oraz wspomaganiu zasypiania.

W praktyce oznacza to, że zastosowanie to opiera się na wieloletniej tradycji, a nie na dowodach potwierdzających leczenie bezsenności czy zaburzeń lękowych zwykłym naparem lub dodatkiem lawendy do potraw.

Napar z lawendy po posiłku

Napar z kwiatów lawendy od dawna pije się również po posiłkach. Jego delikatny, kwiatowo-ziołowy aromat sprawia, że wiele osób wybiera go jako lekką herbatkę na zakończenie dnia.

Nie oznacza to jednak, że lawenda leczy dolegliwości układu pokarmowego. Obecnie nie ma wystarczających dowodów, aby przypisywać naparowi z lawendy działanie w leczeniu zaparć, chorób żołądka, infekcji czy schorzeń dróg moczowych. Najlepiej traktować go jako aromatyczny napój i element urozmaiconej diety, a nie środek leczniczy.

Kto powinien spożywać kwiaty lawendy?

• Regularne spożywanie kwiatów lawendy polecane jest zwłaszcza dla osób cierpiących na różnorodne schorzenia układu pokarmowego, takie jak: zaparcia, niestrawność czy brak apetytu. W celu poprawy funkcjonowania układu trawiennego można wykorzystywać suszone kwiaty lawendy zarówno jako aromatyczną przyprawę, jak i w formie naparów wypijanych między posiłkami.
• Kwiaty lawendy polecane są kobietom cierpiącym na bolesne miesiączki. Mogą pomóc osobom zmagających się z różnego rodzaju bólem, np. brzucha, głowy, mięśni czy bólami reumatycznymi.
• Kwiaty lawendy zawierają olejki eteryczne o właściwościach bakteriobójcze i przeciwwirusowych, dzięki temu wspomagają leczenie infekcji górnych dróg oddechowych – przeziębieniu i grypie. Zarówno napar, jak i nalewkę zalecamy do łagodzenia bólu gardła, nieżytu górnych dróg oddechowych i stanów zapalnych, zatok, gardła i oskrzeli.
• Nalewkę z kwiatów lawendy polecamy do profilaktycznego stosowania jako wsparcie układu odpornościowego przeciwko różnorodnym infekcjom.

Nalewkę lub napar szczególnie zalecamy osobom:

• żyjącym w ciągłym biegu i stresie
• cierpiącym na bezsenność i problemy z zasypianiem
• wzmagającym się z brakiem apetytu
• leczącym się na choroby przyzębia

Do czego wykorzystać kwiaty lawendy?

Kwiaty lawendy najczęściej wykorzystuje się do aromatyzowania napojów, deserów i wypieków. Ich intensywny, kwiatowy aromat dobrze komponuje się również z wybranymi potrawami wytrawnymi. Kluczem jest umiar – już niewielka ilość potrafi wyraźnie zmienić smak dania.

Napar i herbata z lawendy

Suszone kwiaty lawendy można zaparzać samodzielnie lub łączyć z innymi ziołami i herbatami. Dobrze komponują się z:

• czarną herbatą,
• zieloną herbatą,
• melisą,
• miętą,
• rumiankiem,
• skórką cytrynową,
• miodem lawendowym.

Takie połączenia tworzą delikatne, aromatyczne napary, które wiele osób wybiera szczególnie wieczorem.

Ciasta i ciasteczka

Lawenda od lat jest wykorzystywana w cukiernictwie, zwłaszcza w kuchni francuskiej. Jej kwiatowy aromat najlepiej łączy się z:

• cytryną,
• wanilią,
• białą czekoladą,
• miodem,
• borówkami,
• brzoskwiniami.

Świetnie sprawdza się w ciastach, muffinkach, kruchych ciasteczkach i biszkoptach. W większości przepisów wystarczy niewielka szczypta suszonych kwiatów.

Desery mleczne

Lawenda dobrze komponuje się z mlekiem i śmietanką, dlatego często wykorzystuje się ją do aromatyzowania:

• panna cotty,
• kremów,
• lodów,
• mleka,
• śmietanki,
• budyniu.

Dobrym sposobem jest krótkie podgrzanie kwiatów w mleku lub śmietance, a następnie ich odcedzenie. Płyn przejmuje delikatny lawendowy aromat, bez pozostawiania kwiatów w gotowym deserze.

Lemoniady, syropy i cukier lawendowy

Kwiaty lawendy sprawdzają się także jako dodatek do letnich napojów i domowych przetworów. Można przygotować z nich domowy syrop do lemoniady albo wybrać gotowy syrop lawendowy z 30% wyciągu z kwiatów lawendy. Kwiaty można również wykorzystać do aromatyzowania cukru.

Jak zrobić cukier lawendowy?

Wymieszaj 1 szklankę cukru z 1–2 łyżeczkami suszonych kwiatów lawendy, przesyp całość do szczelnego słoika i odstaw na kilka dni. Gotowy cukier świetnie sprawdza się do herbaty, wypieków, naleśników oraz deserów.

Potrawy wytrawne

Choć lawenda kojarzy się głównie ze słodkimi wypiekami, można wykorzystać ją także w kuchni wytrawnej. Najlepiej sprawdza się jako subtelny dodatek do:

• jagnięciny,
• pieczonego kurczaka,
• sosów ziołowych,
• mieszanek przyprawowych,
• serów,
• marynat na bazie miodu.

Jej aromat jest bardzo charakterystyczny i nie każdemu odpowiada. Z tego powodu warto zacząć od niewielkiej ilości, aby podkreślić smak potrawy, a nie zdominować pozostałych składników.

Jak przygotować napar z kwiatów lawendy?

Napar z kwiatów lawendy możesz stosować zarówno zewnętrznie, np. jako dodatek do kąpieli, jak i doustnie jako profilaktyka przeciw przeziębieniom i grypie.

Jak przygotować nalewkę z kwiatów lawendy?

Nalewkę możesz wcierać również w bolące miejsca.

Przeciwwskazania i środki ostrożności

Kwiaty lawendy stosowane w niewielkich ilościach kulinarnych są zazwyczaj dobrze tolerowane. Zupełnie inaczej wygląda sytuacja w przypadku skoncentrowanych preparatów, takich jak ekstrakty, nalewki czy olejek eteryczny, które zawierają znacznie większe ilości substancji aktywnych.

U części osób doustne preparaty z lawendy mogą powodować działania niepożądane, między innymi:

• nudności,
• ból głowy,
• biegunkę,
• odbijanie.

Osoby uczulone na lawendę powinny unikać jej spożywania oraz stosowania produktów zawierających tę roślinę.

Szczególną ostrożność powinny zachować kobiety w ciąży i karmiące piersią, dzieci oraz osoby regularnie przyjmujące leki. W takich przypadkach stosowanie skoncentrowanych preparatów z lawendy, nalewek czy olejku eterycznego warto wcześniej skonsultować z lekarzem lub farmaceutą.

W codziennej diecie dobrze odróżniać niewielkie ilości lawendy wykorzystywane jako przyprawę lub dodatek do naparów od produktów leczniczych i suplementów, które zawierają znacznie wyższe stężenia substancji czynnych. W kuchni lawenda pełni przede wszystkim rolę aromatycznego dodatku do potraw i napojów.