Pistacje rosną na drzewach pistacjowych i z botanicznego punktu widzenia nie są orzechami. Dojrzewają w specyficznych warunkach klimatycznych, a ich uprawa i zbiór różnią się od innych popularnych „orzechów”. Jak rosną pistacje, na jakim drzewie i gdzie są uprawiane?
Na jakim drzewie rosną pistacje?
Pistacje rosną na drzewie pistacjowym (Pistacia vera), a ich owoce zwisają w gronach przypominających winogrona. Choć potocznie zalicza się je do orzechów, w rzeczywistości są to pestki – jądra nasion otoczone twardą skorupką.
Drzewo pistacjowe (Pistacia vera) należy do rodziny nanerczowatych (Anacardiaceae) i pochodzi z Azji Środkowej oraz Bliskiego Wschodu. Występuje w kilku odmianach, z których jedną z najczęściej uprawianych jest odmiana Kerman, wykorzystywana głównie w produkcji pistacji spożywczych.
Drzewo pistacjowe jest długowieczne i może żyć nawet do 300 lat. Dorasta do około 10 metrów wysokości i może mieć jeden lub kilka pni. Charakteryzuje się pierzastymi liśćmi o długości od 10 do 20 cm. Jest rośliną dwupienną, co oznacza, że kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych drzewach. Owocem są pestki w twardej skorupce, zawierające wydłużone jadalne ziarno, cenione jako przysmak kulinarny.
Przeczytaj więcej o niezwykłych właściwościach pistacji w artykule: Pistacje i ich właściwości
Czy pistacja to orzech?
Nie, pistacja nie jest orzechem. Z botanicznego punktu widzenia jest pestką, czyli nasionem otoczonym twardą skorupką. Potocznie zalicza się ją do orzechów ze względu na smak i zastosowanie.
Skąd pochodzą pistacje?
Pistacje pochodzą z Azji Środkowej i Bliskiego Wschodu, gdzie były uprawiane już kilka tysięcy lat temu. Z czasem ich uprawa rozprzestrzeniła się do basenu Morza Śródziemnego oraz do Stanów Zjednoczonych. Dziś pistacje uprawiane są w wielu regionach świata, gdzie panują odpowiednie warunki klimatyczne.
Najpopularniejszym jest pistacja właściwa. Uprawiana jest między innymi na terenie Afganistanu, Syrii, Iranu, Turcji, USA, na południu Europy oraz w Azji Mniejszej i Środkowej. Jak widać jej zasięg jest bardzo szeroki. Z kolei na wschodnim wybrzeżu Morza Śródziemnego hodowana jest pistacja palestyńska.
Najwięksi producenci pistacji na świecie
Największym producentem pistacji w 2020 roku był Iran. Produkcja tego kraju wyniosła 551,307 ton. Drugie miejsce zajęły Stany Zjednoczone 447 700, a ostatnie Turcja z 240 000 ton. Udział tych trzech krajów to 70% światowej produkcji pistacji. Pozostałe 30% pochodzi z: Chin, Syrii, Grecji, Hiszpanii, Włoch, Madagaskaru, Afganistanu i Tunezji.
Europejski rynek zdominowany jest przez dwóch największych producentów pistacji: Stany Zjednoczone (77%) oraz Iran (22%). Pozostały 1% pochodzi z Turcji (eksportują głównie Niemcy), Syrii i Grecji.
W Stanach Zjednoczonych, Iranie i Turcji zostały wyhodowane nowe odmiany pistacji, które są odporne na zmiany klimatyczne powodujące straty w zbiorach.
Jak rosną pistacje – od kwitnienia do owoców
Pistacje rosną na drzewach pistacjowych (Pistacia vera) i rozwijają się w specyficznych warunkach klimatycznych. Proces wzrostu pistacji trwa kilka miesięcy i obejmuje kolejne etapy – od kwitnienia, przez zapylenie, aż po dojrzewanie owoców. Drzewa pistacjowe najlepiej rosną w regionach o gorącym, suchym lecie oraz chłodnej, ale niezbyt wilgotnej zimie.
Kwitnienie i zapylanie drzew pistacjowych
Drzewa pistacjowe są roślinami dwupiennymi, co oznacza, że kwiaty męskie i żeńskie występują na oddzielnych drzewach. Kwitnienie przypada na wiosnę, a zapylanie odbywa się wyłącznie za pomocą wiatru. Odpowiednia cyrkulacja powietrza oraz właściwe proporcje drzew męskich i żeńskich są kluczowe dla uzyskania plonów.
Rozwój owoców pistacji
Po zapyleniu na drzewach zaczynają rozwijać się owoce, które zwisają w gronach przypominających winogrona. W początkowej fazie są miękkie i zielone, a z czasem stopniowo twardnieją. Wewnątrz owocu formuje się jadalne ziarno, otoczone charakterystyczną twardą skorupką.
Dojrzewanie pistacji
W trakcie dojrzewania skorupka pistacji zaczyna naturalnie pękać, co jest jednym z najważniejszych sygnałów gotowości do zbioru. Dojrzałe owoce nabierają różowo-żółtego odcienia. Cały proces dojrzewania zależy od temperatury, nasłonecznienia oraz ilości opadów i trwa zwykle kilka miesięcy.
Cykl owocowania
Drzewa pistacjowe owocują naprzemiennie, co oznacza, że obfite zbiory występują zazwyczaj co drugi rok. W latach o mniejszym plonie drzewa regenerują się, aby w kolejnym sezonie wydać większą ilość owoców. Pełną wydajność drzewa osiągają dopiero po kilkunastu latach wzrostu.
Wpływ klimatu na wzrost pistacji
Na to, jak rosną pistacje, ogromny wpływ mają warunki pogodowe. Drzewa są odporne na suszę, ale źle znoszą nadmierną wilgotność oraz długotrwałe opady. Zbyt mokry klimat sprzyja chorobom systemu korzeniowego i obniża jakość plonów. Z tego względu największe plantacje pistacji znajdują się w regionach o suchym i stabilnym klimacie.
Przeczytaj więcej o pistacjach irańskich: Pistacje irańskie – poznaj ich pyszne odmiany
FAQ – jak rosną pistacje
Drzewko pistacjowe to niewielkie drzewo o rozłożystej koronie, które dorasta do około 8–10 metrów wysokości. Ma pierzaste liście oraz kilka pni lub jeden główny pień. Owoce zwisają w gronach i przypominają winogrona.
Drzewo pistacjowe zaczyna owocować zazwyczaj po 7–10 latach od posadzenia. Pełną wydajność osiąga dopiero po 15–20 latach wzrostu. Uprawa pistacji wymaga więc dużej cierpliwości.
Nie zaleca się jedzenia pistacji bezpośrednio po zerwaniu z drzewa. Świeże pistacje mają miękką zewnętrzną łupinę, która szybko się psuje. Przed spożyciem pistacje muszą zostać oczyszczone, wysuszone, a często także poddane dalszej obróbce.
W Europie pistacje uprawiane są głównie w krajach o ciepłym i suchym klimacie. Najważniejsze regiony upraw znajdują się w Grecji, Hiszpanii i we Włoszech. Uprawy występują także w Turcji, która jest jednym z największych producentów pistacji na świecie.
Nie, pistacje nie rosną naturalnie w Polsce. Drzewo pistacjowe wymaga gorącego, suchego lata oraz łagodnej i suchej zimy, czego nie zapewnia polski klimat. Z tego powodu pistacje nie są w Polsce uprawiane na skalę towarową.
